Adhyaya 114

Verse 1

कुंजल उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे हुंडस्य परिचारकाः । नहुषस्यापि संवादं रंभया तु यथाश्रुतम्

कुंजल म्हणाला—त्यानंतर हुंडाचे परिचारक असलेले ते सर्व दानव, रंभेसह नहुषाचा संवाद जसा ऐकला होता तसाच सांगू लागले.

Verse 2

आचचक्षुश्च दैत्येंद्रं हुंडं सर्वं सुभाषितम् । तमाकर्ण्य स चुक्रोध दूतं वाक्यमथाब्रवीत्

दूताने दैत्येंद्र हुंडाला सर्व संदेश सुबोध व सुशब्दांनी सांगितला. ते ऐकताच तो क्रोधाने संतप्त झाला आणि मग दूतास हे वचन बोलला.

Verse 3

गच्छ वीर ममादेशाज्जानीहि पुरुषं हि तम् । संभाषते तया सार्द्धं पुरुषः शिवकन्यया

“वीरा, माझ्या आज्ञेने जा आणि तो पुरुष कोण आहे ते जाणून ये. तो तेथे शिवकन्येसह संभाषण करीत आहे.”

Verse 4

स्वामिनिर्देशमाकर्ण्य जगाम लघुदानवः । विविक्ते नहुषं वीरमिदं वचनमब्रवीत्

स्वामीचा आदेश ऐकून तो वेगवान दानव निघून गेला. एकांतस्थानी त्याने वीर नहुषाला हे वचन सांगितले.

Verse 5

रथेन साश्वसूतेन दिव्येन परितिष्ठति । धनुषा दिव्यबाणैस्तु सभायां हि भयंकरः

तो घोडे व सारथीसह दिव्य रथावर सज्ज उभा आहे. धनुष्य व दिव्य बाणांनी युक्त होऊन सभेत तो अत्यंत भयंकर दिसतो.

Verse 6

कस्य केन तु कार्येण प्रेषितः केन वैभवान् । अनया रंभया तेऽद्य अन्यया शिवकन्यया

तुला कोणी व कोणत्या कार्यासाठी पाठविले आहे? आणि कोणाच्या प्रभावाने, हे वैभवशाली—आज या रंभेमुळे की अन्य कोणत्या शिवकन्येमुळे?

Verse 7

किमुक्तं तत्स्फुटं सर्वं कथयस्व ममाग्रतः । हुंडस्य देवमर्दस्य न बिभेति भवान्कथम्

जे काही सांगितले आहे ते सर्व माझ्यासमोर स्पष्ट सांग. आणि देवांना मर्दन करणाऱ्या हुंडाचा तुला भय कसा वाटत नाही?

Verse 8

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यदि जीवितुमिच्छसि । सत्वरं गच्छ मा तिष्ठ दुःसहो दानवाधिपः

जिवंत राहायचे असेल तर हे सर्व मला सांग. त्वरेने जा, थांबू नकोस; दानवांचा अधिपती असह्य आहे.

Verse 9

नहुष उवाच । योऽसावायुर्बली राजा सप्तद्वीपाधिपः प्रभुः । तस्य मां तनयं विद्धि सर्वदैत्यविनाशनम्

नहुष म्हणाला— जो तो पराक्रमी राजा आयुर्बली, सप्तद्वीपांचा अधिपती प्रभू आहे, मला त्याचा पुत्र जाण—मी सर्व दैत्यांचा विनाशक आहे.

Verse 10

नहुषं नाम विख्यातं देवब्राह्मणपूजकम् । हुंडेनापहृतं बाल्ये स्वामिना तव दानव

नहुष नावाचा एक विख्यात पुरुष होता, देव व ब्राह्मणांचा पूजक. हे दानवा! तुझ्या स्वामी हुंडाने त्याला बालपणी अपहरण केले होते.

Verse 11

सेयं कन्या शिवस्यापि दैत्येनापहृता पुरा । घोरं तपश्चरत्येषा हुंडस्यापि वधाय च

हीच ती कन्या, शिवाचीही (अंशभूता); पूर्वी एका दैत्याने हिचे अपहरण केले होते. आता ही घोर तप करते—हुंडाच्या वधासाठीही.

Verse 12

योहमादौ हृतो बालस्त्वया यः सूतिकागृहात् । दास्या अपि करे दत्तः सूदस्यापि दुरात्मना

मी तो तोच बालक आहे, ज्याला तू प्रथम सूतिकागृहातून पळवून नेलेस; आणि त्या दुरात्म्या सूदाने मला दासीच्या हातीही दिले, अगदी स्वयंपाक्याच्या ताब्यातही सोपविले।

Verse 13

वधार्थं श्रूयतां पाप सोहमद्य समागतः । अस्यापि हुंडदैत्यस्य दुष्टस्य पापकर्मणः

ऐक, हे पापी! मी आज येथे वधासाठी आलो आहे—या हुंड दैत्याचाही, जो दुष्ट आहे व पापकर्म करणारा आहे।

Verse 14

अन्यांश्च दानवान्घोरान्नयिष्ये यमसादनम् । मामेवं विद्धि पापिष्ठ एवं कथय दानवम्

आणखी इतर भयंकर दानवांनाही मी यमसदनास नेईन. हे परम पापी, मला असेच जाण; आणि दानवाला हेच सांग.

Verse 15

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं नहुषस्य महात्मनः । गत्वा हुंडं स दुष्टात्मा आचचक्षेऽस्य भाषितम्

महात्मा नहुषाने सांगितलेले सर्व ऐकून तो दुष्टात्मा हुंडाकडे गेला आणि नहुषाचे शब्द त्याला सांगून टाकले।

Verse 16

निशम्य तन्मुखात्तूर्णं चुक्रोध दितिजेश्वरः । कस्मात्सूदेन पापेन तया दास्या न घातितः

त्याच्या तोंडून हे ऐकताच दैत्यांचा अधिपती त्वरित क्रुद्ध झाला—“त्या पापी सूदाने ती दासी का मारली नाही?”

Verse 17

सोयं वृद्धिं समायातो मया व्याधिरुपेक्षितः । अथैनं घातयिष्यामि अनया शिवकन्यया

मी दुर्लक्षित केलेला हा व्याधी आता वाढीस आला आहे। आता या शिवकन्येच्या साहाय्याने मी याचा नाश करीन।

Verse 18

आयोः पुत्रं खलं युद्धे बाणैरेभिः शिलाशितैः । एवं सचिंतयित्वा तु सारथिं वाक्यमब्रवीत्

“युद्धात या शिळा-टोकदार बाणांनी मी आयूच्या दुष्ट पुत्रावर प्रहार करीन।” असे विचारून तो सारथीस म्हणाला।

Verse 19

स्यंदनं योजयस्व त्वं तुरगैः साधुभिः शिवैः । सेनाध्यक्षं समाहूय इत्युवाच समातुरः

“साधू व शुभ अश्वांनी रथ जोड. सेनाध्यक्षाला बोलाव.” असे तो व्याकुळ होऊन म्हणाला.

Verse 20

सज्जतां मम सैन्यं त्वं शूरान्नागान्प्रकल्पय । सारोहैस्तुरगान्योधान्पताकाच्छत्रचामरैः

तू माझे सैन्य सज्ज कर; शूर वीर व युद्धहत्ती मांड; आणि घोडेस्वार योद्धे ध्वज, छत्र व चामरांसह रच.

Verse 21

चतुरंगबलं मेऽद्य योजयस्व हि सत्वरम् । एवमाकर्ण्य तत्तस्य हुंडस्यापि ततो लघुः

“आज माझे चतुरंग सैन्य त्वरित उभे कर.” हे ऐकून हुंडही तत्क्षणी चपळपणे कामास लागला.

Verse 22

सेनाध्यक्षो महाप्राज्ञः सर्वं चक्रे यथाविधि । चतुरंगेन तेनासौ बलेन महता वृतः

महाप्राज्ञ सेनाध्यक्षाने सर्व व्यवस्था यथाविधी केली; आणि तो त्या महान चतुरंगिणी सैन्याने सर्व बाजूंनी वेढला गेला।

Verse 23

जगाम नहुषं वीरं चापबाणधरं रणे । इंद्रस्य स्यंदने युक्तं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

तो रणांगणात धनुष्यबाण धारण करणाऱ्या वीर नहुषाकडे गेला—इंद्राच्या रथावर आरूढ—सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ।

Verse 24

उद्यंतं समरे वीरं दुरापं देवदानवैः । पश्यंति गगने देवा विमानस्था महौजसः

समरात उदय पावणारा तो वीर—देव-दानवांनाही दुर्जेय—आकाशात विमानस्थ तेजस्वी देव पाहू लागले।

Verse 25

तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम् । सूत उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे ववृषुस्तं शरोत्तमैः

तेजाच्या ज्वाळांनी व्यापलेला तो जणू दुसरा सूर्यच होता. सूत म्हणाले—मग त्या सर्व दानवांनी त्याच्यावर उत्तम बाणांचा वर्षाव केला।

Verse 26

खड्गैः पाशैर्महाशूलैः शक्तिभिस्तु परश्वधैः । युयुधुः संयुगे तेन नहुषेण महात्मना

ते खड्ग, पाश, महाशूल, शक्ती आणि परशु घेऊन त्या महात्मा नहुषाशी रणात युद्ध करू लागले।

Verse 27

संरब्धा गर्जमानास्ते यथा मेघा गिरौ तथा । तद्विक्रमं समालोक्य आयुपुत्रः प्रतापवान्

ते क्रोधाने भरून पर्वतावर गर्जणाऱ्या मेघांसारखे गर्जू लागले। तो पराक्रम पाहून प्रतापवान आयुपुत्र तेजस्वी होऊन प्रत्युत्तरास सज्ज झाला।

Verse 28

इंद्रायुधसमं चापं विस्फार्य स गुणस्वरम् । वज्रस्फोटसमः शब्दश्चापस्यापि महात्मनः

त्याने इंद्रधनुष्याप्रमाणे तो धनुष्य ताणला; त्याच्या प्रत्यंचेचा नाद गंभीर व गुणस्वर होता. त्या महात्म्याच्या धनुष्याचा शब्दही वज्रस्फोटासारखा झाला।

Verse 29

नहुषेण कृतो विप्रा दानवानां भयप्रदः । महता तेन घोषेण दानवाः प्रचकंपिरे

हे विप्रहो! नहुषाने असा महान् गर्जना-घोष केला की तो दानवांना भय देणारा ठरला. त्या प्रचंड घोषाने दानव थरथर कापू लागले।

Verse 30

कश्मलाविष्टहृदया भग्नसत्वा महाहवे

महाहवेत त्यांच्या हृदयावर विषादाचे आवरण आले, आणि त्यांचे धैर्य भंगले; रणांगणात ते व्याकुळ व दीनमुख झाले।

Verse 114

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात—वेनोपाख्यान, गुरुतीर्थ-माहात्म्य, च्यवनचरित्र आणि नहुषाख्यान या प्रसंगात—एकशे चौदावा अध्याय समाप्त झाला।