Adhyaya 112
Gurutīrtha Māhātmya (within the Nahuṣa Episode): Celestial Song, Divine Splendor, and Reflective Doubt
भूमिखंडातील तीर्थकथांच्या प्रवाहात स्वर्गीय गान-नृत्याचा प्रसंग शंभूच्या कन्येच्या अंतःकरणात क्षोभ निर्माण करतो; ती दृढ वैराग्य व तपस्विनी-निश्चयाने उठते. तेव्हा राजकुमारासारखा एक अद्भुत तेजस्वी पुरुष दिसतो—सुगंध, पुष्पमाळा, अलंकार, वस्त्रे आणि शुभलक्षणांनी उजळलेला—ज्याचे दर्शन होताच सर्वजण विस्मयचकित होतात. त्याच्या ओळखीबद्दल प्रश्न वाढतात—तो देव आहे का, गंधर्व, नागपुत्र, विद्याधर, की क्रीडाशक्तीने इंद्रच? पुढे अनुमान अधिक तीव्र होतात—शिव, मनोभव काम, पुलस्त्य, किंवा कुबेर—आणि पुराणांतील ‘दिव्य-अस्पष्टता’चा भाव प्रकटतो, जिथे अनुपम सौंदर्य विवेकाची परीक्षा घेतो. समा विचारमग्न असताना, रंभा व सख्यांसह एक सौंदर्याधिष्ठात्री स्त्री येते; ती स्मितहास्य करीत शंभूच्या कन्येला संबोधते. उपसंहारात हा अध्याय वेनकथा, गुरुतिर्थ-माहात्म्य, च्यवनवृत्तांत आणि नहुष-प्रसंग यांत अंतर्भूत असल्याचे सांगितले आहे.
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । तदेव गानं च सुरांगनाभिर्गीतं समाकर्ण्य च गीतकैर्ध्रुवैः । समाकुला चापि बभूव तत्र सा शंभुपुत्री परिचिंतयाना
कुंजल म्हणाला—सुरांगनांनी गायिलेले व ध्रुवगीतांच्या स्थिर लयीने युक्त तेच गान ऐकून, तेथे शंभुपुत्री चिंतनात मग्न होऊन अंतःकरणी व्याकुळ झाली।
Verse 2
आसनात्तूर्णमुत्थाय महोत्साहेन संयुता । तूर्णं गता वरारोहा तपोभावसमन्विता
ती आसनावरून त्वरित उठली, महान उत्साहाने युक्त; तपोभावाने संपन्न ती वरारोहा तत्क्षणी पुढे निघाली।
Verse 3
तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
त्याला पाहून—जो देवासारखा तेजस्वी, दिव्यरूप व समदिव्य प्रभेने युक्त; ज्याचे अंग दिव्य सुगंधाने अनुलेपित आणि जो दिव्य माळांनी शोभित होता।
Verse 4
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
दिव्य आभूषणांनी व वस्त्रांनी अलंकृत तो नृपनंदन सूर्याप्रमाणे दीप्तिमान होता आणि दिव्य लक्षणांनी युक्त होता।
Verse 5
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
हा महाप्राज्ञ देव होईल काय, की गंधर्व होईल? हा नागपुत्र आहे काय, अथवा विद्याधर होईल?
Verse 6
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
देवांमध्येही मला असा कोणी दिसत नाही—यक्षांमध्ये तर कुठून? या लीलामय सामर्थ्याने तो वीर सहस्राक्ष (इंद्र)ही होऊ शकतो।
Verse 7
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
हा शंभू (शिव) आहे काय, की हा मनोभव (कामदेव) आहे? किंवा हा माझ्या पित्याचा मित्र पुलस्त्य आहे, की धनाधिप कुबेर आहे?
Verse 8
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
समा अशी विचार करत असतानाच, रूप-गुणांची अधिष्ठात्री ती स्त्री त्वरेने तेथे आली। रंभा व आपल्या महान सखींनीसह येऊन, शंभूच्या कन्येला हसत-स्मित करत ती म्हणाली।
Verse 112
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडात—वेनोपाख्यान, गुरुतीर्थमाहात्म्य, च्यवनचरित्र व नहुषाख्यान यांच्या अंतर्गत—एकशे बारावा अध्याय समाप्त झाला।