Adhyaya 102

Verse 1

कुंजल उवाच । सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना । उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम

कुंजल म्हणाला—वत्सा, तू आत्ता जे विचारलेस ते सर्व मी सांगतो; हे द्विजोत्तम, त्या दोघांचे पवित्र ‘देवन’ आणि ते ज्या कारणातून उत्पन्न झाले तेही.

Verse 2

एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा । क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्

एकदा प्रमदोत्तमा महादेवी पार्वती क्रीडा करीत असता महात्मा ईश्वरास हे वचन बोलली।

Verse 3

ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम् । दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्

हे महादेव! माझ्या हृदयात मोठी अभिलाषा उत्पन्न झाली आहे। माझ्या समोर वनांतील श्रेष्ठ असे उत्तम कानन दाखवा.

Verse 4

श्रीमहादेव उवाच । एवमस्तु महादेवि नंदनं देवसंकुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्

श्रीमहादेव म्हणाले—हे महादेवी! तसेच होवो। देवांनी भरलेले, पवित्र आणि सिद्ध व द्विजांनी सेविलेले नंदन वन मी तुला दाखवीन.

Verse 5

एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गंतुमुत्सुको देवो नंदनं वनमेव तु

असे त्या देवीला सांगून, मग तिच्यासह गणांसहित तो देव नंदन वनास जाण्यास उत्सुक झाला.

Verse 6

सर्वगं सुंदरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम् । घंटामालाभिसंयुक्तं किंकिणीजालमालिनम्

तो सर्वत्र गमन करणारा, सुंदर, दिव्य पृष्ठ असलेला, आभूषणांनी युक्त—घंटामाळांनी संयुक्त आणि किंकिणींच्या जाळ्याने शोभित होता.

Verse 7

चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम् । हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्

चामर, रेशमी दोऱ्या व उजळ मोत्यांच्या माळांनी अलंकृत, हंस व चंद्रासारखा तेजस्वी, सुंदर लक्षणांनी युक्त असा वृषभ होता।

Verse 8

समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः । नंदिभृंगिमहाकालस्कंदचंडमनोहराः

महादेव आरूढ होऊन निघाले; ते कोट्यवधी गणांनी वेढले होते—नंदी, भृंगी, महाकाल, स्कंद, चंड व मनोहर सेवकगण।

Verse 9

वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदंतो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः

वीरभद्र, गणेश, पुष्पदंत, मणीश्वर, अतिबल, सुबल नावाचा, मेघनाद आणि घटावह—अशी ही (गणांची) नावे सांगितली आहेत।

Verse 10

घंटाकर्णश्च कालिंदः पुलिंदो वीरबाहुकः । केशरी किंकरो नाम चंडहासः प्रजापतिः

आणि घंटाकर्ण, कालिंद, पुलिंद, वीरबाहुक, केशरी, किंकर नावाचा, तसेच चंडहास—एक प्रजापतीही होते।

Verse 11

एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः । गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः

हे आणि इतरही अनेक—सनकादी तपोबलसंपन्न—उपस्थित होते; आणि शिव स्वतः कोट्यवधी गणसमूहांनी परिवेष्टित होते।

Verse 12

नंदनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः । प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः

देवकिन्नरांनी सेविलेल्या नंदनवनात महादेव देवीसह, गणांनी परिवृत होऊन, प्रवेशले।

Verse 13

दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसंपन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्

देवेश्वराने गिरिजेला अतिशय शोभनीय दृश्य दाखविले—नाना वृक्ष-लतांनी संपन्न व बहुपुष्पांनी भरलेले।

Verse 14

दिव्यं रंभावनाकीर्णं पुष्पवद्भिस्तु चंपकैः । मल्लिकाभिः सुपुष्पाभिर्मालतीजालसंकुलम्

ते दिव्य उपवन रंभा (केळी) वृक्षांनी भरलेले; पुष्पित चंपकांनी अलंकृत, आणि सुगंधी मल्लिका व मालतीच्या गुच्छांनी दाट झालेले होते।

Verse 15

नित्यं पुष्पितशाखाभिः पाटलानां वनोत्तमैः । राजमानं महावृक्षैश्चंदनैश्चारुगंधिभिः

उत्तम पाटला-वनांच्या सदैव पुष्पित शाखांनी ते नित्य शोभत असे; आणि मनोहर सुगंधी विशाल चंदनवृक्षांनी ते तेजस्वी दिसत असे।

Verse 16

देवदारुवनैर्जुष्टं तुंगवृक्षैः समाकुलम् । सरलैर्नालिकेरैश्च तद्वत्पूगीफलद्रुमैः

ते देवदारूच्या वनांनी शोभलेले व उंच वृक्षांनी दाट झालेले होते; सरळ, नारळ आणि तसेच फळधारी पूगी (सुपारी) वृक्षांनी परिपूर्ण होते।

Verse 17

खर्जूरपनसैर्दिव्यैः फलभारावनामितैः । परिमलोद्गारसंयुक्तैर्गुरुवृक्षसमाकुलम्

ते वन दिव्य खजूर व पनस (फणस) वृक्षांनी भरलेले होते; फळांच्या भाराने फांद्या खाली वाकलेल्या होत्या. सुगंधाचा मधुर दरवळ देणाऱ्या उंच वृक्षांनी ते दाट झाले होते.

Verse 18

अग्नितेजः समाभासैः सप्तपर्णैः सुशोभितम् । राजवृक्षैः कदंबैश्च पुष्पशोभान्वितं सदा

अग्नीच्या तेजासारखी प्रभा असलेल्या सप्तपर्ण वृक्षांनी ते शोभून दिसत होते. राजवृक्ष व कदंब वृक्षांनीही ते वन सदैव पुष्पशोभेने नटलेले होते.

Verse 19

जंबूनिंबमहावृक्षैर्मातुलिगैः समाकुलम् । नारंगैः सिंधुवारैश्च प्रियालैः शालतिंदुकैः

तेथे जंबू व कडुनिंबाचे महावृक्ष आणि मातुलिंग (बिजोरा) वृक्ष दाट होते. तसेच नारंग, सिंधुवार, प्रियाल, शाल व तिंदुक वृक्षांनीही ते भरलेले होते.

Verse 20

उदुंबरैः कपित्थैश्च जंबूपादपशोभितम् । लकुचैः पुष्पसौगंधैः स्फुटनागैः समाकुलम्

उदुंबर व कपित्थ वृक्षांनी ते युक्त होते आणि जंबू पादपांनी शोभत होते. पुष्पसुगंधी लकुच वृक्ष व फुललेल्या नागवृक्षांनी ते दाट भरलेले होते.

Verse 21

चूतैश्च फलराजाद्यैर्नीलैश्चैव घनोपमैः । नीलैः शालवनैर्दिव्यैर्जालानां तु वनैस्ततः

तेथे चूत (आंबा) व इतर श्रेष्ठ फलवृक्ष होते; तसेच मेघासारखे गडद निळे उपवनही होते. पुढे दिव्य शालवनही निळसर होते, आणि लतांच्या जाळ्यांचे व दाट झुडपांचे वनही होते.

Verse 22

तमालैस्तु विशालैश्च सेवितं तपनोपमैः । शोभितं नंदनं पुण्यं शिवेन परिदर्शितम्

विशाल तमालवृक्षांनी सेवित, तपनासमान तेजस्वींनी वेढलेले ते पुण्य नंदनवन अत्यंत शोभायमान होते—ते शिवांनी दाखविले.

Verse 23

शोभितं च द्रुमैश्चान्यैः सर्वैर्नीलवनोपमैः । सर्वकामफलोपेतैः कल्याणफलदायकैः

ते अन्य वृक्षांनीही शोभले होते—सर्व मिळून नीलवनासारखे—सर्व कामनांचे फल देणारे व कल्याणकारी फल प्रदान करणारे.

Verse 24

कल्पद्रुमैर्महापुण्यैः शोभितं नंदनं वनम् । नानापक्षिनिनादैश्च संकुलं मधुरस्वरैः

महापुण्य कल्पवृक्षांनी नंदनवन शोभले होते, आणि नानाविध पक्ष्यांच्या मधुर किलबिलाटाने ते संकुल झाले होते.

Verse 25

कोकिलानां रुतैः पुण्यैरुद्घुष्टं मधुकारिभिः । मकरंदविलुब्धानां पक्षिणां रुतनादितम्

पुण्य कोकिळांच्या कूजनाने ते उद्‌घोषित होते, मधुकरांच्या गुंजारवाने निनादत होते, आणि मकरंदलोभी पक्ष्यांच्या स्वरनादाने मुखर होते.

Verse 26

नानवृक्षैः समाकीर्णं नानामृगगणायुतम् । वृक्षेभ्यो विविधैः पुष्पैस्सौगंधैः पतितैर्भुवि

ते नानाविध वृक्षांनी भरलेले होते, नानाप्रकारच्या मृगगणांनी युक्त होते; आणि वृक्षांवरून पडलेल्या विविध सुगंधी पुष्पांनी भूमी आच्छादित होती.

Verse 27

सा च भू राजते पुत्र पूजिते वसुगंधिभिः । तत्र वाप्यो महापुण्याः पद्मसौगंधनिर्मलाः

हे पुत्रा, वसूंप्रमाणे सुगंधित पूजकांनी पूजिलेली ती भूमी तेजस्वी दिसते. तेथे कमळसुगंधी निर्मळ, अत्यंत पुण्यदायिनी वाव्या आहेत.

Verse 28

तोयैस्ताः पूरिताः पुत्र हंसकारंडसेविताः । तडागैः सागरप्रख्यैस्तोयसौगंधपूजितैः

हे पुत्रा, त्या जलाने परिपूर्ण होत्या व हंस आणि कारंडव पक्ष्यांनी सेविलेल्या होत्या. समुद्रासारख्या तळ्यांनी त्या शोभत, त्यांच्या जलसुगंधेने पूजिल्या जात.

Verse 29

नंदनं भाति सर्वत्र गणैरप्सरसां महत् । विमानैः कलशैः शुभ्रैर्हेमदंडैः सुशोभनैः

महान नंदनवन सर्वत्र अप्सरांच्या गणांनी उजळून निघाले आहे. ते दिव्य विमानांनी, शुभ्र कलशशिखरांनी व शोभिवंत सुवर्णस्तंभांनी अलंकृत आहे.

Verse 30

नंदनो वनराजस्तु प्रासादैस्तु सुधान्वितैः । यत्र तत्र प्रभात्येव किन्नराणां महागणैः

वनांचा राजा नंदन अमृतमय वैभवयुक्त प्रासादांनी विभूषित आहे. जिकडे तिकडे तो प्रभाती किन्नरांच्या महागणांनी भरून उजळतो.

Verse 31

गंधर्वैरप्सरोभिश्च सुरूपाभिर्द्विजोत्तम । देवतानां विनोदैश्च मुनिवृंदैः सुयोगिभिः

हे द्विजोत्तमा, ते सुरूप गंधर्व व अप्सरांनी, देवतांच्या रम्य विनोदांनी आणि सुयोगी मुनिवृंदांनी परिपूर्ण होते.

Verse 32

सर्वत्र शुशुभे पुण्यसंस्थानं नंदनस्य च

सर्वत्र नंदनाची पवित्र स्थानेही अत्यंत तेजाने उजळून शोभून दिसत होती।

Verse 33

एवं समालोक्य महानुभावो भवः सुदेव्यासहितो महात्मा । श्रीनंदनं पुण्यवतां निवासं सुखाकरं शांतिगुणोपपन्नम्

असे पाहून महानुभाव महात्मा भव (शिव) सुदेवीसहित श्रीनंदनास पाहू लागले—जे पुण्यवानांचे निवासस्थान, सुखाचा सागर व शांतीगुणांनी युक्त होते।

Verse 34

आदित्यतेजः समतेजसां गणैः प्रभाति वै रश्मिभिर्जातरूपः । पुष्पैः फलैः कामगुणोपपन्नः कल्पद्रुमो नंदनकाननेपि

जातरूप सूर्यसमान तेजाने प्रकाशतो; आपल्या किरणांनी समतेजस्वी गणांनाही मागे टाकतो। पुष्प-फळांनी युक्त, इच्छापूर्तिगुणसंपन्न—नंदनकाननातही तो जणू कल्पवृक्षच आहे।

Verse 35

एवंविधं पादपराजमेव संवीक्ष्य देवी च शिवं बभाषे । अस्याभिधानं कथयस्व नाथ सर्वस्य पुण्यस्य नगस्य पुण्यम्

असे अद्भुत पादालंकार पाहून देवी शिवास म्हणाली—“हे नाथ, याचे नाव सांगा; हे तर सर्व पुण्यांतीलही पुण्य, शुभ निधींतील परम शुभ आहे।”

Verse 36

तेजस्विनां सूर्यवरः समंतात्स देव देवीं च शिवो बभाषे । शिव उवाच । अस्य प्रतिष्ठा महती शुभाख्या देवेषु मुख्यो मधुसूदनश्च

मग तेजस्वींमध्ये सूर्यश्रेष्ठासारख्या शिवांनी सर्व बाजूंनी देवीला संबोधिले। शिव म्हणाले—“याची प्रतिष्ठा अत्यंत महान असून याचे नाव ‘शुभ’ आहे; आणि देवांमध्ये मुख्य मधुसूदन (विष्णु) आहेत।”

Verse 37

नदीषु मुख्या सुरनिम्नगापि विसृष्टिकर्त्तापि यथैव धाता । सुखावहानां च यथा सुचंद्रो भूतेषु मुख्या च यथैव पृथ्वी

नद्यांमध्ये दिव्य गंगा श्रेष्ठ; सृष्टिकर्त्यांमध्ये धाता (ब्रह्मा) प्रधान। सुख देणाऱ्यांमध्ये सुंदर चंद्र श्रेष्ठ; आणि भूत-तत्त्वांमध्ये पृथ्वी सर्वोच्च आहे।

Verse 38

नगेंद्रराजो हि यथा नगानां जलाशयेष्वेव यथा समुद्रः । महौषधीनामिव देवि चान्नं महीधराणां हिमवान्यथैव

जसे पर्वतांमध्ये पर्वतराज श्रेष्ठ आणि जलाशयांमध्ये समुद्र प्रधान; तसेच, हे देवी, महौषधींमध्ये अन्न प्रधान—आणि पर्वतधारकांमध्ये हिमवान सर्वोत्तम आहे।

Verse 39

विद्यासु मध्ये च यथात्मविद्या लोकेषु सर्वेषु यथा नरेंद्रः । तथैव मुख्यस्तरुराज एष सर्वातिथिर्देवपतेः प्रियोयम्

जशी सर्व विद्यांमध्ये आत्मविद्या श्रेष्ठ आणि सर्व लोकांमध्ये नरेन्द्र (राजा) प्रधान; तसाच हा तरुराज सर्वोच्च—सर्व अतिथींचा सत्कार करणारा—आणि देवपतीस प्रिय आहे।

Verse 40

श्रीपार्वत्युवाच । गुणान्नु शंभो मम कीर्त्तयस्व वृक्षाधिपस्यास्य शुभान्सुपुण्यान् । आकर्ण्य देवो वचनं बभाषे देव्यास्तु सर्वं सुतरोर्हि तस्य

श्री पार्वती म्हणाल्या—हे शंभो, या वृक्षाधिपतीचे शुभ व परम पुण्यदायी गुण मला सांगावे. तिचे वचन ऐकून देव म्हणाला—हे देवी, त्या उत्तम वृक्षाविषयी सर्व काही मी सांगतो।

Verse 41

यं यं कल्पयंति सुपुण्यदेवा देवोपमा देववराश्च कांते । तं तं हि तेभ्यः प्रददाति वृक्षः कल्पद्रुमो नाम वरिष्ठ एषः

हे कांते, अतिपुण्यवान देव, देवोपम व देवश्रेष्ठ जे जे इच्छितात, ते ते हे वृक्ष त्यांना प्रदान करतो. हा सर्वोत्तम वृक्ष ‘कल्पद्रुम’ या नावाने प्रसिद्ध आहे।

Verse 42

अस्माच्च सर्वे प्रभवंति पुण्या दुःप्राप्यमत्रैव तपोधिकास्ते । जीवाधिकं रत्नमयं सुदिव्यं देवास्तु भुंजंति महाप्रधानाः

या पावन स्थानीच सर्व पुण्यफळे उत्पन्न होतात. येथेच अन्यत्र दुर्लभ असणारी तपःफळे विपुलतेने मिळतात. जीवनापेक्षाही श्रेष्ठ, रत्नमय व परम दिव्य असा उत्कर्ष महाप्रधान देव भोगतात.

Verse 43

शुश्राव देवी वचनं शिवस्य आश्चर्यभूतं मनसा विचिंत्य । तस्यानुमत्या परिकल्पितं च स्त्रीरत्नमेकं सुगुणं सुरूपम्

देवीने शिवाचे आश्चर्यकारक वचन ऐकले. ते मनात विचारून, आणि त्यांची अनुमती मिळवून, तिने सुगुणी व सुरूप असे एक स्त्रीरत्न परिकल्पिले.

Verse 44

सर्वांगरूपां सगुणां सुरूपां तस्मात्सुवृक्षाद्गिरिजा प्रलेभे । विश्वस्य मोहाय यथोपविष्टा साहाय्यरूपा मकरध्वजस्य

त्या उत्तम वृक्षापासून गिरिजेला सर्वांगसुंदर, गुणयुक्त व सुरूप अशी तनु प्राप्त झाली. ती जशी तेथे उपविष्ट झाली, तशीच जगाच्या मोहासाठी मकरध्वज (कामदेव) याची साहाय्यरूपा झाली.

Verse 45

क्रीडानिधानं सुखसिद्धिरूपं सर्वोपपन्ना कमलायताक्षी । पद्मानना पद्मकरा सुपद्मा चामीकरस्यापि यथा सुमूर्तिः

ती क्रीडेचा निधी, सिद्धसुखाची मूर्ती, सर्वगुणसंपन्न, कमलायत नेत्रांची आहे. तिचे मुख पद्मासारखे, कर पद्मासारखे, परम शुभ—जणू शुद्ध सुवर्णाचीही सुघटित प्रतिमा.

Verse 46

प्रभासु तद्वद्विमला सुतेजा लीला सुतेजाश्च सुकुंचितास्ते । प्रलंबकेशाः परिसूक्ष्मबद्धाः पुष्पैः सुगंधैः परिलेपिताश्च

प्रभासात तशाच निर्मळ व तेजस्विनी, लीलामयी, सुकुंचित अंगयष्टीच्या (स्त्रिया) होत्या. त्यांचे केस लांबसडक, अतिसूक्ष्म रीतीने बांधलेले, आणि सुगंधी पुष्पांनी लेपित होते.

Verse 47

प्रबद्धकुंता दृढकेशबंधैर्विभाति सा रूपवरेण बाला । सीमंतमार्गे च मुक्ताफलानां माला विभात्येव यथा तरूणाम्

दृढ केशबंधांनी नीट आवरलेल्या कुरळ्या वेण्यांसह ती नवयौवना बाला अनुपम रूपवैभवाने उजळून दिसते. तिच्या सीमंतमार्गी मोत्यांची माळ तरुण वृक्षाच्या कोवळ्या कोंबांसारखी झळाळते.

Verse 48

सीमंतमूले तिलकं सुदेव्या यथोदितो दैत्यगुरुः सतेजाः । भालेषु पद्मे मृगनाभिपद्म समुत्थतेजः प्रकरैर्विभाति

सुदेवीच्या सीमंतमूळी ललाटावरील तिलक तेजस्वी होऊन झळकते, जसे दैत्यगुरूचे तेज वर्णिले आहे. कमळासारख्या भाळावर कस्तुरीसदृश पद्मचिन्ह उदित तेजकिरणांनी सर्वत्र उजळते.

Verse 49

सीमंतमूले तिलकस्य तेजः प्रकाशयेद्रूपश्रियं सुलोके । केशेषु मुक्ताफलके च भाले तस्याः सुशोभां विकरोति नित्यम्

सीमंतमूळी तिलकाचे तेज जगात तिची रूपश्री प्रकट करून वाढवते. आणि केशांवर व भाळावर मोत्यांचे आभूषण तिची अनुपम शोभा नित्य पसरवीत राहते.

Verse 50

यथा सुचंद्रः परिभाति भासा सा रम्यचेष्टेव विभाति तद्वत् । संपूर्णचंद्रोपि यथा विभाति ज्योत्स्नावितानेन हिमांशुजालः

जसा सुंदर चंद्र आपल्या प्रभेने उजळतो, तशी ती रम्य चेष्टांनी प्रकाशते. आणि जसा पौर्णिमेचा चंद्र ज्योत्स्नेच्या वितानाखाली शीतकिरणांच्या जाळ्यासह सर्वत्र झळाळतो, तशीच तीही विभाति.

Verse 51

तस्यास्तु वक्त्रं परिभाति तद्वच्छोभाकरं विश्वविशारदं च । हिमांशुरेवापि कलंकयुक्तः संक्षीयते नित्यकलाविहीनः

तिचे मुख तसेच उजळते—शोभेचे कारण आणि विश्वाला प्रकाश देणाऱ्या प्रगल्भ तेजाने युक्त. चंद्रही प्रकाशमान असला तरी कलंकयुक्त होऊन नित्य क्षीण होत जातो; तो सर्व कलांत सदैव पूर्ण राहत नाही.

Verse 52

संपूर्णमस्त्येव सदैव हृष्टं तस्यास्तु वक्त्रं परिनिष्कलंकम् । गंधं विकाशं कमले स्वकीयं ततः समालोक्य सुखं न लेभे

तिचे मुख खरोखर परिपूर्ण होते—सदैव हर्षित व सर्वथा निष्कलंक। तरीही कमळाचा स्वकीय सुगंध व पूर्ण विकास पाहून, त्यानंतर तिला सुख लाभले नाही।

Verse 53

पद्मानना सर्वगुणोपपन्ना मदीयभावैः परिनिर्मितेयम् । गंधं स्वकीयं तु विपश्य पद्मं तस्या मुखाद्वाति जगत्समीरः

कमळमुखी, सर्वगुणसंपन्न ती माझ्याच अंतर्भावांपासून निर्मिलेली आहे. हे पद्म (ब्रह्मा), पाहा—तिचा सुगंध तिचाच आहे; आणि तिच्या मुखातूनच जगाचा समीर सर्वत्र वाहतो।

Verse 54

लज्जाभियुक्तः सहसा बभूव जलं समाश्रित्य सदैव तिष्ठति । कतिमतिनियतबुद्ध्यासौ धियो वदंति सुमदननृपतेः कोशं समुद्र कलाभिः

लज्जेने अभिभूत होऊन तो सहसा तसा झाला; जलाचा आश्रय घेऊन तो सदा तेथेच राहतो. संयत बुद्धीचे लोक सुमदन नृपतीचा कोश समुद्राच्या कलांसारखा विशाल व बहुविध म्हणतात।

Verse 55

सुवरदशनरत्नैर्हास्यलीलाभियुक्ता अरुणअधरबिंबंशोभमानस्तु आस्यः

सुंदर रत्नासारख्या दातांनी शोभलेले, हास्यलीलेने युक्त तिचे मुख, अरुण बिंबफळासारख्या अधरांच्या तेजाने अत्यंत उजळून निघाले।

Verse 56

सुभ्रूः सुनासिका तस्याः सुकर्णौ रत्नभूषितौ । हेमकांतिसमोपेतौ कपोलौ दीप्तिसंयुतौ

तिच्या भुवया सुंदर होत्या, नासिका सुडौल होती; आणि तिचे मनोहर कान रत्नांनी भूषित होते. तिचे कपोल सुवर्णकांतीने युक्त होऊन तेजस्वी दिसत होते।

Verse 57

रेखात्रयं प्रशोभेत ग्रीवायां परिसंस्थितम् । सौभाग्यशीलशृंगारैस्तिस्रो रेखा इहैव हि

ग्रीवेवर सुंदर रीतीने बसलेल्या तीन रेषा—येथेच सौभाग्य, सद्शीलता आणि शृंगार-लावण्याची शुभ चिन्हे मानली जातात।

Verse 58

सुस्तनौ कठिनौ पीनौ वर्तुलाकारसन्निभौ । तस्याः कंदर्पकलशावभिषेकाय कल्पितौ

तिचे स्तन सुगठित, कठीण, पीन व गोलाकार होते; जणू कामदेवाचे दोन अभिषेक-कलशच अभिषेकासाठी घडविलेले।

Verse 59

अंसावतीव शोभेते सुसमौ मानसान्वितौ । सुभुजौ वर्तुलौ श्लक्ष्णौ सुवर्णौ लक्षणान्वितौ

त्याचे खांदे अत्यंत शोभून दिसत—सु-संतुलित व गौरवयुक्त; आणि त्याच्या भुजा सुंदर, गोल, मृदू, सुवर्णवर्णी व शुभलक्षणांनी युक्त होत्या।

Verse 60

सुसमौ करपद्मौ तु पद्मवर्णौ सुशीतलौ । दिव्यलक्षणसंपन्नौ पद्मस्वस्तिकसंयुतौ

त्याचे कमलासारखे हात-पाय पूर्ण सम होते—कमलवर्णी व सुखद शीतल; दिव्य लक्षणांनी संपन्न आणि कमल व स्वस्तिकाच्या शुभ चिन्हांनी युक्त।

Verse 61

सरलाः पद्मसंयुक्ता अंगुल्यस्तु नखान्विताः । नखानि च सुतीक्ष्णानि जलबिंदुनिभानि च

तिच्या बोटा सरळ, कमलासारख्या व नखांनी युक्त होत्या; आणि ती नखे अत्यंत तीक्ष्ण, जलकणासारखी चमकणारी होती।

Verse 62

पद्मगर्भप्रतीकाशो वर्णस्तदंगसंभवः । पद्मगंधा च सर्वांगे पद्मेव भाति भामिनी

तिचा वर्ण कमलगर्भासारखा उजळ होता, जणू तिच्याच अंगसारातून उत्पन्न झालेला. सर्वांगात कमलासारखा सुगंध धारण करून ती तेजस्विनी स्त्री कमलाप्रमाणेच शोभून दिसली.

Verse 63

सर्वलक्षणसंपन्ना नगकन्या सुशोभना । रक्तोत्पलनिभौ पादौ सुश्लक्ष्णौ चातिशोभनौ

ती नगकन्या सर्व शुभ लक्षणांनी संपन्न व अत्यंत सुंदर होती. तिचे पाय रक्तकमळासारखे, अतिशय मृदू व अत्यंत शोभिवंत होते.

Verse 64

रत्नज्योतिः समाकारा नखाः पादाग्रसंभवाः । यथोद्दिष्टं च शास्त्रेषु तथा चांगेषु दृश्यते

पायांच्या अग्रभागी उत्पन्न झालेले नख रत्नप्रभेसारखे तेजस्वी होते. आणि शास्त्रांत जसे वर्णिले आहे, तसेच तिच्या अंगांवर प्रत्यक्ष दिसत होते.

Verse 65

सर्वाभरणशोभांगी हारकंकणनूपुरा । मेखलाकटिसूत्रेण कांचीनादेन राजते

हार, कंकण, नूपूर अशा सर्व आभरणांच्या शोभेने तिचे अंग झळकत होते. रत्नमय मेखला व कटिसूत्र आणि कांचीच्या मधुर नादाने ती अधिकच विराजमान दिसत होती.

Verse 66

नीलेन पट्टवस्त्रेण परां शोभां गता शुभा । कंचुकेनापि दिव्येन सुरक्तेन गुणान्विता

नीळ्या पट्टवस्त्राने अलंकृत होऊन ती शुभा परम शोभेला पोहोचली. तसेच दिव्य, गडद लाल कंचुक धारण करून ती उत्तम गुणांनी युक्त होती.

Verse 67

पार्वती कल्पिताद्भावाद्गुणं प्राप्ता महोदयम् । कल्पद्रुमान्मुदं लेभे शंकरं वाक्यमब्रवीत्

स्वतःच्या कल्पित भावातून पार्वतीने महान् गुणवैभव प्राप्त केले. कल्पवृक्ष पाहून आनंदित होऊन तिने शंकरास हे वचन सांगितले.

Verse 68

यथोक्तं तु त्वया देव तथा दृष्टो मया द्रुमः । यादृशं कल्प्यते भावस्तादृशं परिदृश्यते

हे देव! तू जसे सांगितलेस तसेच वृक्ष मी पाहिले. मनात जसा भाव कल्पिला जातो तसाच तो दृश्यरूपाने दिसतो.

Verse 69

सूत उवाच । अथ सा चारुसर्वांगी तयोः पार्श्वं समेत्य च । पादांबुजं ननामाथ सा भक्त्या भवयोस्तदा

सूत म्हणाले—मग ती सुंदर सर्वांगसुशोभित स्त्री त्या दोघांच्या जवळ येऊन, त्या वेळी भक्तिभावाने त्यांच्या चरणकमलांना नमस्कार करू लागली.

Verse 70

उवाच वचनं स्निग्धं हृद्यं हारि च सा तदा । कस्मात्सृष्टा त्वया नाथ मातर्वद स्वकारणम्

मग तिने स्नेहयुक्त, हृदयाला प्रिय व मोहक असे वचन म्हटले—“हे नाथ! मला तू कोणत्या हेतुने निर्माण केलेस? आईप्रमाणे माझे खरे कारण सांग.”

Verse 71

श्रीदेव्युवाच । वृक्षस्य कौतुकाद्भावान्मया वै प्रत्ययः कृतः । सद्यः प्राप्तं फलं भद्रे भवती रूपसंपदा

श्रीदेवी म्हणाल्या—“या वृक्षाच्या स्वभावाविषयी कुतूहलामुळे मी त्याची परीक्षा केली. हे भद्रे! तत्क्षणी फल प्रकट झाले—तुझी रूपसंपदा व तेज.”

Verse 72

अशोकसुंदरी नाम्ना लोके ख्यातिं प्रयास्यसि । सर्वसौभाग्यसंपन्ना मम पुत्री न संशयः

‘अशोकसुंदरी’ या नावाने तू जगात प्रसिद्ध होशील। सर्व सौभाग्यांनी संपन्न अशी तू माझी कन्या आहेस—यात संशय नाही।

Verse 73

सोमवंशेषु विख्यातो यथा देवः पुरंदरः । नहुषोनाम राजेंद्रस्तव नाथो भविष्यति

जसा सोमवंशात देव पुरंदर (इंद्र) विख्यात आहे, तसा हे राजेंद्र, ‘नहुष’ नावाचा राजा तुझा नाथ होईल।

Verse 74

एवं दत्वा वरं तस्यै जगाम गिरिजा गिरिम् । कैलासं शंकरेणापि मुदा परमया युता

अशा रीतीने तिला वर देऊन गिरिजा शंकरासह परम आनंदाने कैलास पर्वताकडे गेली।

Verse 102

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे द्व्यधिकशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्री पद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यान, गुरुतीर्थ-माहात्म्य व च्यवनचरित्र यांतील एकशे दुसरा अध्याय समाप्त झाला।