Shloka 12
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तिविशिखेै: प्रणुन्ना- स््ते योधमुख्या: सहसापजग्मु:,इस प्रकार गजराज और कुरुराज दोनोंके घायल होने तथा गजराजके पादरक्षकोंसहित विकर्णके भाग जानेपर गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए सायकोंकी मार खाकर पीड़ित हुए समस्त मुख्य-मुख्य योद्धा सहसा मैदान छोड़कर भाग गये
tato gaje rājani caiva bhinne bhagne vikarṇe ca sapādarākṣe | gāṇḍīvamuktiviśikhaiḥ praṇunnās te yodhamukhyāḥ sahasā pajagmuḥ ||
त्यानंतर गजराज आणि कुरुराज जखमी झाले, आणि पायदळ रक्षकांसह विकर्ण पराभूत होऊन पळून गेला; गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांच्या माराने त्रस्त झालेले सर्व प्रमुख योद्धे सहसा रणभूमी सोडून पळाले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of battlefield morale: when leadership and key supports (king, war-elephant, guards) are wounded or routed, even prominent warriors may abandon the field. Ethically, it contrasts steadfast kṣatriya resolve with the human tendency toward fear when faced with overwhelming force.
A decisive volley from the Gāṇḍīva wounds the royal elephant and the Kuru king; Vikarṇa, along with the elephant’s foot-guards, is routed. Under the pressure of Arjuna’s arrows, the leading warriors suddenly flee the battlefield.