Shloka 26
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
निर्दिष्टा नरदेवेन रथाञ्छीघ्रमयोजयन् । सहदेव, राजा युधिष्ठिर भीम और नकुल--इन चारोंके लिये रथ लानेकी आज्ञा हुई। इस बातसे पाण्डव बड़े प्रसन्न थे। तब राजभक्त सारथि महाराज विराटके बताये अनुसार रथोंको शीघ्रतापूर्वक जोतकर ले आये ।। कवचानि विचित्राणि मृदूनि च दृढानि च,उसके बाद अनायास ही महान् पराक्रम करनेवाले पाण्डुपुत्रोंको राजा विराटने अपने हाथसे विचित्र कवच प्रदान किये, जो ऊपरसे सुदृढ़ और भीतरसे कोमल थे। उन्हें लेकर उन वीरोंने अपने अंगोंमें यथास्थान बाँध लिया
vaiśampāyana uvāca | nirdiṣṭā naradevena rathān śīghram ayojayan | sahadeva-rājā yudhiṣṭhira-bhīma-nakulānāṃ caturṇāṃ rathān ānetum ājñā babhūva | etasmāt pāṇḍavāḥ prahṛṣṭāḥ | tataḥ rājabhaktaḥ sārathiḥ mahārāja-virāṭena yathā nirdiṣṭaṃ rathān śīghratayā yojayitvā ānayat || tataḥ anāyāsena mahā-parākramāṇāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ virāṭarājā svahastena vicitrāṇi kavacāni pradadau, yāni bahiḥ dṛḍhāni antar mṛdūni ca | tāni gṛhītvā te vīrāḥ yathāsthānaṃ aṅgeṣu babandhuḥ ||
वैशंपायन म्हणाले—राजाच्या आज्ञेने रथ त्वरित जोतले गेले. सहदेव, राजा युधिष्ठिर, भीम आणि नकुल—या चौघांसाठी रथ आणण्याची आज्ञा झाली. यामुळे पांडव अत्यंत आनंदित झाले. मग राजभक्त सारथीने महाराज विराटाच्या सांगण्यानुसार लगेच रथांना जू लावून ते आणले. त्यानंतर राजा विराटाने स्वतःच्या हातांनी पांडुपुत्रांना विचित्र कवच दिली—बाहेरून दृढ, आतून मृदू—आणि ती घेऊन त्या वीरांनी योग्य ठिकाणी अंगावर बांधून घेतली.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights righteous kingship and loyal service: a king supports worthy allies with timely resources, and attendants carry out duties promptly. Ethical leadership is shown through personal involvement (Virāṭa giving armor with his own hands) and care for others’ welfare (protective yet comfortable armor).
King Virāṭa orders chariots to be brought for four Pāṇḍavas (Yudhiṣṭhira, Bhīma, Nakula, Sahadeva). The royal charioteer quickly harnesses and brings them. Virāṭa then personally presents ornate armor—strong outside, soft inside—which the Pāṇḍavas fasten properly, signaling readiness for impending conflict.