Shloka 5
Damayantī’s Lament, Serpent-Seizure, Rescue by the Hunter, and the Curse
Devanagari script
बृहत्सेने व्रजामात्यानानाय्य नलशासनात् | आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यमवशिष्टं च यद् वसु,(दमयन्तीने उससे कहा)--“बृहत्सेने! तुम मन्त्रियोंक पास जाओ तथा राजा नलकी आज्ञासे उन्हें बुला लाओ। फिर उन्हें यह बताओ कि अमुक-अमुक द्रव्य हारा जा चुका है और अमुक धन अभी अवशिष्ट है!
Translation
दमयंती म्हणाली—“बृहತ್ಸेने! राजा नलाच्या आज्ञेने मंत्र्यांकडे जा व त्यांना बोलावून आण. मग त्यांना सांग—कोणते द्रव्य हरपले आहे आणि कोणते धन अजून शिल्लक आहे.”
Word by Word
बृहत्सेनेO Brihatsena
बृहत्सेने:
Sampradana
TypeNoun
Rootबृहत्सेन
FormMasculine, Vocative, Singular
व्रजgo
व्रज:
TypeVerb
Rootव्रज्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
अमात्यान्ministers
अमात्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootअमात्य
FormMasculine, Accusative, Plural
आनाय्यhaving brought (having summoned)
आनाय्य:
TypeVerb
Rootआ-नी
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
नलशासनात्from/according to Nala's command
नलशासनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनल-शासन
FormNeuter, Ablative, Singular
आचक्ष्वtell, report
आचक्ष्व:
TypeVerb
Rootआ-चक्ष्
FormImperative, Second, Singular, Atmanepada
यत्what/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
धृतम्won/held (here: taken away, won in gambling)
धृतम्:
TypeVerb
Rootधृ
FormPast Passive Participle, Neuter, Nominative/Accusative, Singular
द्रव्यम्property, goods
द्रव्यम्:
TypeNoun
Rootद्रव्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अवशिष्टम्remaining, left over
अवशिष्टम्:
TypeVerb
Rootअव-शिष्
FormPast Passive Participle, Neuter, Nominative/Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यत्what/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
वसुwealth, treasure
वसु:
TypeNoun
Rootवसु
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
Speaker
बृहृदश्चव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes