Shloka 18
अक्षद्यूतप्रवेशः — Kali’s Entry and the Initiation of the Dice-Contest
Devanagari script
ततो बाष्पाकुलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता । प्रत्याहरन्ती शनकैर्नलं राजानमब्रवीत्,यह सुनकर पवित्र मुसकानवाली दमयन्ती राजा नलसे धीरे-धीरे अश्लुगद्गदवाणीमें बोली--“नरेश्वर! मैंने उस निर्दोष उपायको दूँढ़ निकाला है, राजन! जिससे आपको किसी प्रकार दोष नहीं लगेगा
Translation
हे ऐकून पवित्र हास्य असलेली दमयंती, अश्रूंनी भरलेली वाणी सावरत, हळूहळू राजा नलाला म्हणाली—“नरेश्वर! राजन्, मी असा निर्दोष उपाय शोधला आहे की ज्यामुळे तुम्हाला कोणताही दोष लागणार नाही.”
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
बाष्पाकुलाम्overcome with tears
बाष्पाकुलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबाष्पाकुला
FormFeminine, Accusative, Singular
वाचम्speech, words
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Accusative, Singular
दमयन्तीDamayantī
दमयन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Nominative, Singular
शुचिस्मिताshe of pure/bright smile
शुचिस्मिता:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचिस्मिता
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रत्याहरन्तीwithdrawing/holding back (her speech)
प्रत्याहरन्ती:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति-आ-हृ
Formशतृ (present active participle), Feminine, Nominative, Singular
शनकैःslowly, gently
शनकैः:
TypeIndeclinable
Rootशनकैः
नलम्Nala
नलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Accusative, Singular
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
बृहदश्व उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes