Shloka 21
Yudhiṣṭhira’s Reproof and Vow-Logic: On Dice-Deception, Exile Terms, and the Governance of Anger
Adhyāya 35
अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान् यथा वै मनुरब्रवीत् । क्ररान् निकृतिसम्पन्नान् विहितानशमात्मकान्,बुद्धया वीर्येण संयुक्त: श्रुेतेनाभिजनेन च । महाराज! आपने राजधर्मका वर्णन तो सुना ही होगा, जैसा मनुजीने कहा है। फिर क्रूर, मायावी, हमारे हितके विपरीत आचरण करनेवाले तथा अशान्तचित्तवाले दुरात्मा धृतराष्ट्रपुत्रोंका अपराध आप क्यों क्षमा करते हैं? पुरुषसिंह! आप बुद्धि, पराक्रम, शास्त्रज्ञान तथा उत्तम कुलसे सम्पन्न होकर भी जहाँ कुछ काम करना है, वहाँ अजगरकी भाँति चुपचाप क्यों बैठे हैं?
aśrauṣīs tvaṃ rājadharmān yathā vai manur abravīt | krūrān nikṛtisampannān vihitān aśamātmakān | buddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutena abhijanena ca |
भीम म्हणाला— महाराज! मनूंनी जसा राजधर्म सांगितला आहे, तसा तो तुम्ही नक्कीच ऐकला आहे. मग जे क्रूर आहेत, कपटाने भरलेले आहेत, आपल्या हिताच्या विरुद्ध वागतात आणि अस्थिर मनाचे आहेत—त्या धृतराष्ट्रपुत्र दुरात्म्यांचे अपराध तुम्ही का क्षमा करता? पुरुषसिंह! बुद्धी, पराक्रम, शास्त्रज्ञान आणि उत्तम कुल यांनी संपन्न असूनही, कर्तव्यकाळी तुम्ही अजगरासारखे गप्प का बसता?
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
Royal dharma requires timely, principled action against wrongdoing; excessive forbearance toward cruel and deceitful aggressors becomes a failure of justice and protection.
Bhīma rebukes the king (contextually Yudhiṣṭhira) for tolerating the Kauravas’ offenses, invoking Manu’s authority on kingship and criticizing the king’s silence and inaction despite his qualifications.