Shloka 18
तेषां प्रयतमानानां नादृश्यत महामृगः । अपश्यन्तो मृगं शान्ता दुःखं प्राप्ता मनस्विन:,घोर प्रयत्न करनेपर भी वह महामृग उनके हाथ न लगा; सहसा अदृश्य हो गया। मृगको न देखकर वे मनस्वी वीर हतोत्साह और दुःखी हो गये
teṣāṃ prayatamānānāṃ nādṛśyata mahāmṛgaḥ | apaśyanto mṛgaṃ śāntā duḥkhaṃ prāptā manasvinaḥ ||
वैशंपायन म्हणाले—भयंकर प्रयत्न करूनही तो महामृग पुन्हा दिसला नाही; क्षणार्धात त्यांच्या नजरेआड झाला. मृग न दिसल्याने ते शांत, मनस्वी वीर निरुत्साही झाले आणि दुःख-शोकाने व्याकुळ झाले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the limits of human effort: even intense striving may fail when circumstances (or a higher design) remove the object of pursuit. Ethically, it points to steadiness of mind—one should not let frustration and grief overpower discernment when outcomes slip beyond control.
The group pursuing a remarkable deer exerts themselves strongly, but the animal suddenly becomes unseen. Unable to find it, the otherwise resolute men lose momentum and become distressed.