Shloka 26
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयु: पशुजीविकाम् | विद्यां ते नैव युज्येयुर्न चार्थ केचिदाप्रुयु:,यदि धर्म निष्फल होता तो धर्मात्मा पुरुष मोक्ष नहीं पाते, कोई विद्याकी प्राप्तिमें नहीं लगते, कोई भी प्रयोजनसिद्धिके लिये प्रयत्न नहीं करते और सभी पशुओंका-सा जीवन व्यतीत करते
nirvāṇaṃ nādhigaccheyur jīveyuḥ paśu-jīvikām | vidyāṃ te naiva yuñjeyur na cārthaṃ kecid āpnuyuḥ |
युधिष्ठिर म्हणाला— “धर्म जर निष्फळ असता, तर धर्मात्मे मोक्ष प्राप्त करू शकले नसते; लोक विद्या-अर्जनात प्रवृत्त झाले नसते; कोणताही पुरुष कोणत्याही प्रयोजनसिद्धीसाठी प्रयत्न केला नसता; आणि सर्वजण पशूसमान जीवन जगले असते.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma must be meaningful and result-bearing; otherwise the highest human aims—liberation, learning, and purposeful striving—would collapse, reducing human life to mere animal existence.
Yudhiṣṭhira argues hypothetically: if dharma produced no results, then even the virtuous would not seek mokṣa, people would abandon study, and no one would pursue goals—showing that faith in dharma’s efficacy undergirds civilized life.