Adhyaya 302

Verse 1

हि मो न (0) हि २ 7 नवनवर्त्याधेक॑द्विशततमो< ध्याय: शाल्वदेशकी प्रजाके अनुरोधसे महाराज ट्ुमत्सेनका राज्याभिषेक कराना तथा सावित्रीको सौ पुत्रों और सौ भाइयोंकी प्राप्ति मार्कण्डेय उवाच तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । कृतपौर्वाह्निका: सर्वे समेयुस्ते तपोधना:

मार्कण्डेय म्हणाले—ती रात्र संपल्यावर आणि सूर्यमंडळ उदयास आल्यावर, सर्व तपोधन ऋषी प्रातःकाळचे नित्यकर्म आटोपून पुन्हा त्या आश्रमात एकत्र आले।

Verse 2

तदेव सर्व सावित्र्या महाभाग्यं॑ महर्षय: । द्युमत्सेनाय नातृप्पन्‌ कथयन्तः पुनः पुनः

ते महर्षी सावित्रीच्या त्या सर्व महाभाग्याचे वर्णन द्युमत्सेनाला पुन्हा पुन्हा सांगत असूनही तृप्त होत नव्हते।

Verse 3

वे महर्षिगण राजा द्युमत्सेनसे सावित्रीके उस परम सौभाग्यका बारंबार वर्णन करते हुए भी तृप्त नहीं होते थे ।।

त्यानंतर, हे नृप! शाल्वदेशातून सर्व प्रजाजन तेथे आले आणि म्हणाले—“प्रभो! तो तुमचा शत्रू आपल्या स्वतःच्या अमात्याच्या हातून मारला गेला आहे.”

Verse 4

त॑ मन्त्रिणा हतं श्रुव्वा ससहायं सबान्धवम्‌ | न्यवेदयन्‌ यथावृत्तं विद्रुतं च द्विषद्बलम्‌

मंत्र्याच्या हातून तो आपल्या सहाय्यकां व बंधु-बांधवांसह मारला गेला, हे ऐकून त्यांनी घडलेला वृत्तांत जसा होता तसाच निवेदिला आणि शत्रूचे सैन्य पळून गेले, असेही सांगितले. हा सत्य वृत्तांत ऐकून सर्व प्रजा एकमताने ठरली—आमचा विश्वास केवळ पूर्वराजावरच; तो दिसो वा न दिसो, तोच आमचा राजा असो.

Verse 5

ऐकमत्यं च सर्वस्य जनस्याथ नूपं प्रति । सचक्षुर्वाप्यचक्षुर्वा स नो राजा भवत्विति

तेव्हा सर्व प्रजा एकमताने राजास निवेदन करू लागली—“तो दृष्टीवान असो वा अंध असो, तोच आमचा राजा असो.”

Verse 6

अनेन निश्चयेनेह वयं प्रस्थापिता नृप । प्राप्तानीमानि यानानि चतुरड्ं च ते बलम्‌

नृपवर! ह्याच निश्चयाने आम्हाला येथे पाठविले आहे. या सवार्‍या सज्ज आहेत आणि तुमची चतुरंगिणी सेना देखील सेवेस उभी आहे.

Verse 7

प्रयाहि राजन्‌ भद्ठं ते घुष्टस्ते नगरे जय: । अध्यास्स्व चिररात्राय पितृपैतामहं पदम्‌

राजन्! तुमचे कल्याण होवो. आता नगरास प्रस्थान करा; नगरात तुमचा जय घोषित झाला आहे. पितृ-पैतामहिक सिंहासनावर दीर्घकाळ दृढपणे विराजमान रहा.

Verse 8

चक्षुष्मन्तं च तं दृष्टवा राजानं वपुषान्वितम्‌ । मूर्थ्ना निपतिता: सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचना:

यानंतर राजा द्युमत्सेन दृष्टीयुक्त व सुदृढ देहाने शोभून दिसताच सर्वांचे डोळे विस्मयाने फुलले; आणि सर्वांनी मस्तक झुकवून त्यांच्या चरणी प्रणाम केला.

Verse 9

ततो5भिवाद्य तान्‌ वृद्धान्‌ द्विजानाश्रमवासिन: । तैश्नाभिपूजित: सर्व: प्रययौ नगरं प्रति

त्यानंतर आश्रमात राहणाऱ्या त्या वृद्ध ब्राह्मणांना वंदन करून, त्यांच्या कडून यथोचित सत्कार मिळवून तो नगराकडे प्रस्थान करू लागला।

Verse 10

शैब्या च सह सावित्र्या स्वास्तीर्णेन सुवर्चसा । नरयुक्तेन यानेन प्रययौ सेनया वृता

शैब्या ही आपल्या सून सावित्रीसह, सुंदर पसरलेल्या अंथरुणाने युक्त तेजस्वी पालखीत—जी माणसे वाहत होती—बसून, सैन्याने वेढलेली, पुढे निघाली।

Verse 11

ततो5भिषिषिचु: प्रीत्या द्युमत्सेनं पुरोहिता: । पुत्रं चास्य महात्मानं यौवराज्ये5भ्यषेचयन्‌

तेथे पोहोचल्यावर पुरोहितांनी आनंदाने द्युमत्सेनाचा राज्याभिषेक केला; आणि त्याच्या महात्मा पुत्रालाही युवराजपदावर अभिषेक केला।

Verse 12

ततः कालेन महता सावित्र्या: कीर्तिवर्धनम्‌ । तद्‌ वै पुत्रशतं जज्ञे शूराणामनिवर्तिनाम्‌

यानंतर बराच काळ गेल्यावर, सावित्रीची कीर्ती वाढविणारे शंभर पुत्र तिला झाले—सर्वच शूर, रणांगणात कधीही मागे न हटणारे।

Verse 13

भ्रातृणां सोदराणां च तथैवास्याभवच्छतम्‌ । मद्राधिपस्याश्व॒पतेर्मालव्यां सुमहद्‌ बलम्‌,इसी प्रकार मद्रराज अश्वपतिके भी मालवीके गर्भसे सावित्रीके सौ सहोदर भाई उत्पन्न हुए, जो अत्यन्त बलशाली थे

त्याचप्रमाणे मद्राधिप अश्वपतीला मालवीच्या गर्भातून शंभर सहोदर पुत्र झाले—अत्यंत बलवान, महान सामर्थ्याचे।

Verse 14

एवमात्मा पिता माता श्वश्रू: श्वशुर एव च । भर्तु: कुलं च सावितन्र्या सर्व कृच्छात्‌ समुद्धृूतम्‌,इस तरह सावित्रीने अपने आपको, पिता-माताको, सास-ससुरको तथा पतिके समस्त कुलको भी भारी संकटसे बचा लिया था

अशा प्रकारे सावित्रीच्या अढळ निश्चयामुळे ती स्वतः, तिचे आई-वडील, सासू-सासरे आणि पतीचे संपूर्ण कुळही मोठ्या संकटातून वाचले.

Verse 15

तथैवैषा हि कल्याणी द्रौपदी शीलसम्मता । तारयिष्यति व: सर्वान्‌ सावित्रीव कुलाड़ना,सावित्रीकी ही भाँति यह कल्याणमयी उत्तम कुलवाली सुशीला द्रौपदी तुम सब लोगोंका महान्‌ संकटसे उद्धार करेगी

त्याचप्रमाणे ही कल्याणमयी, शीलाने मान्य द्रौपदीही सावित्रीप्रमाणे तुम्हा सर्वांचा महान् संकटातून उद्धार करील.

Verse 16

वैशम्पायन उवाच एवं स पाण्डवस्तेन अनुनीतो महात्मना । विशोको विज्वरो राजन्‌ काम्यके न्यवसत्‌ तदा

वैशम्पायन म्हणाले—हे राजन् जनमेजय! अशा प्रकारे त्या महात्म्याने (मार्कण्डेयांनी) समजावून व धीर देऊन पाण्डव शोक व ज्वरासारख्या व्याकुळतेपासून मुक्त होऊन त्या वेळी काम्यकवनात निवास करू लागला.

Verse 17

यश्चेदं शुणुयाद्‌ भक्त्या सावित्र्याख्यानमुत्तमम्‌ । स सुखी सर्वसिद्धार्थों न दु:खं प्राप्तुयान्नर:

जो मनुष्य भक्तिभावाने हे परम उत्तम सावित्री-उपाख्यान ऐकेल, तो सर्वार्थसिद्ध होऊन सुखी राहील आणि कधीही दुःखाला प्राप्त होणार नाही.

Verse 299

इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि पतिव्रतामाहात्म्यपर्वणि सावितरयुपाख्याने नवनवत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:

अशा प्रकारे श्रीमहाभारताच्या वनपर्वातील पतिव्रतामाहात्म्यपर्वात सावित्री-उपाख्यानाचा दोनशे नव्याण्णवावा अध्याय समाप्त झाला.