Shloka 3
Dharma-pratyabhijñāna and Vara-pradāna (धर्मप्रत्यभिज्ञानम्—वरप्रदानम्)
Devanagari script
चतुर्थे5हनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भाविनी । व्रतं त्रिरात्मुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताभवत्,भाविनी सावित्रीको जब यह निश्चय हो गया कि मेरे पतिको आजसे चौथे दिन मरना है, तब उसने तीन रातका व्रत धारण किया और उसमें वह दिन-रात खड़ी ही रही
Transliteration
caturthe 'hani martavyam iti sañcintya bhāvinī | vrataṃ trirātram uddiśya divārātraṃ sthitābhavat ||
Translation
“चौथ्या दिवशी त्याचा मृत्यू निश्चित आहे” असे मनात ठरवून धैर्यवती सावित्रीने तीन रात्रींचे व्रत घेतले; ती दिवस-रात्र उभीच राहिली।
Word by Word
चतुर्थेon the fourth (day)
चतुर्थे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अहनिon the day
अहनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Locative, Singular
मर्तव्यम्must die / is to die
मर्तव्यम्:
Karma
TypeVerb
Rootमृ
FormGerundive (obligation/inevitability), Singular, Passive (impersonal), Neuter
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
संचिन्त्यhaving reflected/considered
संचिन्त्य:
TypeVerb
Rootसम् + चिन्त्
FormAbsolutive (Gerund), Active
भाविनीthe virtuous woman (Savitri)
भाविनी:
Karta
TypeNoun
Rootभाविनी
FormFeminine, Nominative, Singular
व्रतम्a vow/observance
व्रतम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Accusative, Singular
त्रिरात्रम्a three-night (vow)
त्रिरात्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रिरात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
उद्दिश्यhaving undertaken/aimed at (observing)
उद्दिश्य:
TypeVerb
Rootउद् + दिश्
FormAbsolutive (Gerund), Active
दिवारात्रम्day and night
दिवारात्रम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिवारात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
स्थिताभवत्she remained standing / stood
स्थिताभवत्:
TypeVerb
Rootस्था + भू
FormPerfect (periphrastic/resultative sense), 3rd, Singular, Active, Feminine (agreeing with subject)
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Characters & Entities
M
MārkaṇḍeyaS
SāvitrīVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes