Shloka 15
जयद्रथ-निग्रहः — Jayadratha Restrained, Shamed, and Released
अतश्वापि विरुद्धस्ते क्रतुरेष नृपोत्तम । नरेश्वर! राजाके इस प्रकार आदेश देनेपर विप्रवर पुरोहितने वहाँ आये हुए अन्य ब्राह्मणोंके साथ इस प्रकार उत्तर दिया।--“कौरवश्रेष्ठ! नृपशिरोमणे! राजा युधिष्ठिरके जीते आपके कुलमें इस उत्तम क्रतु राजसूयका अनुष्ठान नहीं किया जा सकता। महाराज! अभी आपके दीर्घायु पिता धृतराष्ट्र भी जीवित हैं
ataś cāpi viruddhas te kratur eṣa nṛpottama |
वैशंपायन म्हणाले— “म्हणूनच, नृपोत्तमा, हा क्रतु तुझ्या स्थितीसही प्रतिकूल आहे. राजाने असा आदेश दिल्यावर, श्रेष्ठ विप्र पुरोहिताने तेथे आलेल्या इतर ब्राह्मणांसह उत्तर दिले— ‘कौरवश्रेष्ठा, नृपशिरोमणे! राजा युधिष्ठिर जिवंत असताना तुझ्या कुळात हा क्रतुश्रेष्ठ राजसूय होऊ शकत नाही. आणि, महाराजा, तुझा दीर्घायुषी पिता धृतराष्ट्रही जिवंत आहे; म्हणूनही हा यज्ञ तुझ्यासाठी योग्य नाही. तथापि, प्रभो, राजसूयासमान असा दुसरा एक महान् सत्रयज्ञ आहे.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ritual and political acts must align with dharma: legitimacy, seniority, and rightful sovereignty matter. A rājasūya is not merely a ceremony but a public claim to paramount rule; performing it while a rightful senior king or a legitimate sovereign (here, Yudhiṣṭhira) is alive is deemed improper.
A king orders the performance of the rājasūya. The royal priest, supported by other Brahmins, refuses and explains that the rite is unsuitable because Yudhiṣṭhira is alive and because the king’s father Dhṛtarāṣṭra still lives; the priest then points to an alternative great sacrifice comparable to the rājasūya.