Shloka 12
समानोदानयोर्मध्ये प्राणापानौ समाहितौ । समर्थितस्त्वधिष्ठानं सम्यक् पचति पावक:,समान और उदान वायुओंके बीचमें प्राण और अपानवायुकी स्थिति है। उनके संघर्षसे उत्पन्न जठरानल अन्नको पचाता है और उसके रससे इस शरीरको भलीभाँति पुष्ट करता है;
samānodānayor madhye prāṇāpānau samāhitau | samarthitas tv adhiṣṭhānaṃ samyak pacati pāvakaḥ ||
समान व उदान वायूंच्या मध्ये प्राण व अपान वायू समाहित असतात. त्यांच्या समर्थित अधिष्ठानातून उत्पन्न झालेला पावक अन्नाचे सम्यक् पचन करतो आणि त्याच्या रसाने या देहाला उत्तम रीतीने पुष्ट करतो.
व्याध उवाच
Educational Q&A
Life and strength depend on the balanced coordination of inner forces (prāṇa, apāna, samāna, udāna). This becomes an ethical analogy: dharma is sustained by harmony, restraint, and proper regulation rather than conflict and excess.
Vyādha is instructing his listener by describing the body’s internal functioning—how the vital winds support digestive fire and nourishment—using physiological insight to ground a broader teaching on right order and disciplined living.