Shloka 56
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
वामदेव उवाच नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन् मनसा कर्मणा वा । यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां- स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमान:,वामदेवने कहा--राजन्! मन, वाणी अथवा क्रियाद्वारा कोई भी अनुशासन या दण्ड ब्राह्मणोंपर लागू नहीं हो सकता। जो इस प्रकार जानकर कष्टसहनपूर्वक ब्राह्मणकी सेवा करता है; वह उस ब्राह्मणसेवारूप कर्मसे ही श्रेष्ठ होता और जीवित रहता है
Vāmadeva uvāca: nānuyogā brāhmaṇānāṃ bhavanti vācā rājan manasā karmaṇā vā | yas tv evaṃ brahma tapasānveti vidvāṃs tena śreṣṭho bhavati hi jīvamānaḥ ||
वामदेव म्हणाला—राजन्! वाणीने, मनाने किंवा कर्माने ब्राह्मणांवर कोणताही सक्तीचा आदेश, निंदा वा दंड लावणे योग्य नाही. जो ज्ञानी हे जाणून तपश्चर्या व श्रद्धापूर्ण सेवेद्वारे ब्रह्ममार्गाचा अवलंब करतो, तोच खरोखर श्रेष्ठ ठरतो; त्या आचरणानेच तो जिवंतपणीही उन्नत होतो.
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A king should not attempt to control or punish brāhmaṇas through speech, intention, or force; instead, one should recognize their protected status and pursue brahman through disciplined austerity and respectful service, which leads to true excellence.
Vāmadeva addresses a king and lays down a norm of dharma: royal power has limits regarding brāhmaṇas, and the proper response is reverence, self-restraint, and tapas-oriented conduct rather than coercion.