Shloka 49
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
राजोवाच अनड्वाहौ सुव्रतौ साधु दान्ता- वेतद् विप्राणां वाहनं वामदेव । ताभ्यां याहि त्वं तत्र कामो महर्षे छन््दांसि वै त्वादृशं संवहन्ति,राजा बोले--वामदेवजी! ये दो अच्छे स्वभावके सीखे-सिखाये हृष्ट-पुष्ट बैल हैं, जो गाड़ी खींच सकते हैं; ये ही ब्राह्मणोंके लिये उचित वाहन हो सकते हैं। अतः महर्षे! इन्हींको गाड़ीमें जोतकर आप जहाँ चाहें जायँ। आप-जैसे महात्माका भार तो वेदमन्त्र ही वहन करते हैं
rājovāca—anaḍvāhau suvratau sādhu dāntāv etad viprāṇāṁ vāhanaṁ vāmadeva | tābhyāṁ yāhi tvaṁ tatra kāmo maharṣe chāndāṁsi vai tvādṛśaṁ saṁvahanti ||
राजा म्हणाला—“वामदेव! हे दोन सुव्रत, चांगले शिकवलेले, धष्टपुष्ट बैल आहेत; गाडी ओढण्यास योग्य. ब्राह्मणांसाठी असेच वाहन उचित आहे. म्हणून, हे महर्षे, यांनाच जुंपून जिथे इच्छा तिथे जा. तुमच्यासारख्या महात्म्याचा खरा ‘भार’ तर वेदमंत्रच वाहतात.”
वामदेव उवाच
Educational Q&A
True honor to a sage is not merely material support but recognition of spiritual stature: the king provides a proper conveyance for a brahmin while affirming that the sage’s real ‘burden’ is borne by Vedic chandas—i.e., by sacred knowledge and discipline, not by animals or worldly means.
A king addresses the sage Vāmadeva and offers two well-trained draught bulls as a suitable vehicle for a brahmin, inviting him to travel wherever he wishes. He adds a reverential compliment that Vedic hymns themselves carry one like Vāmadeva, underscoring the sage’s spiritual eminence.