Shloka 23
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
तां स मृगयमाणो राजा नापश्यद् वापीमथ निःस्राव्य मण्डूकं श्वशभ्रमुखे दृष्टवा क्रुद्ध आज्ञापपामास स राजा,“राजाने उस वापीमें रानीकी बहुत खोज की, परंतु वह कहीं दिखायी न दी। तब उन्होंने बावलीका सारा जल निकलवा दिया। इसके बाद एक बिलके मुँहपर कोई मेढक दीख पड़ा। इससे राजाको बड़ा क्रोध हुआ और उन्होंने आज्ञा दे दी कि *सर्वत्र मेढकोंका वध किया जाय। जो मुझसे मिलना चाहे, वह मरे हुए मेढकका ही उपहार लेकर मेरे पास आवे'
vaiśampāyana uvāca | tāṃ sa mṛgayamāṇo rājā nāpaśyad vāpy atha niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvaśabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa sa rājā | “sarvatra maṇḍūkānāṃ vadhaḥ kriyatām | yo māṃ draṣṭum icchati sa mṛta-maṇḍūkam upahāram ādāyaiva mama samīpam āgacchatu” ||
राजाने बावडीत राणीचा फार शोध घेतला; पण ती कुठेच दिसली नाही। मग त्याने बावडीचे सर्व पाणी काढून टाकण्यास सांगितले. त्यानंतर एका बिळाच्या तोंडाशी एक बेडूक दिसला. यामुळे राजा क्रोधाने पेटला आणि आज्ञा केली—“सर्वत्र बेडकांचा वध करा. जो माझी भेट घेऊ इच्छितो, त्याने मृत बेडकाचेच उपहार घेऊन माझ्यापाशी यावे.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s anger, if unchecked by dharma, can become collective punishment: personal frustration is converted into indiscriminate violence, violating the ethical duty of protection that underlies rājadharma.
The king cannot find the queen in the step-well, drains it, notices a frog at a burrow’s mouth, and—misdirecting his rage—commands that frogs everywhere be killed, even making a dead frog the required ‘offering’ for anyone seeking an audience.