Shloka 88

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

Devanagari script

एकार्णवे जले घोरे विचरन्‌ पार्थिवोत्तम | अपश्यन्‌ सर्वभूतानि वैक्लव्यमगमं तत:,नृपश्रेष्ठी एकार्णवके उस भयंकर जलमें विचरते हुए जब मैंने किसी भी प्राणीको नहीं देखा, तब मुझे बड़ी व्याकुलता हुई

Transliteration

Vaishampāyana uvāca | ekārṇave jale ghore vicaran pārthivottamaḥ | apaśyan sarvabhūtāni vaiklavyam agamam tataḥ ||

Translation

हे पार्थिवोत्तम, त्या घोर एकार्णवाच्या पाण्यात फिरताना जेव्हा मला कुठेही कोणताही प्राणी दिसला नाही, तेव्हा मी अत्यंत व्याकुळ झालो।

Word by Word

• एकार्णवे: in the single ocean (cosmic flood)
• एकार्णवे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: एकार्णव
• Form: Masculine, Locative, Singular

• जले: in the water
• जले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: जल
• Form: Neuter, Locative, Singular

• घोरे: terrible, dreadful
• घोरे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: घोर
• Form: Neuter, Locative, Singular

• विचरन्: wandering, moving about
• विचरन्: Karta
• Type: Verb
• Root: चर्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• पार्थिवोत्तमः: the best of kings
• पार्थिवोत्तमः: Karta
• Type: Noun
• Root: पार्थिवोत्तम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अपश्यन्: did not see
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• सर्वभूतानि: all beings
• सर्वभूतानि: Karma
• Type: Noun
• Root: सर्वभूत
• Form: Neuter, Accusative, Plural

• वैक्लव्यम्: distress, agitation
• वैक्लव्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वैक्लव्य
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अगमम्: I went/entered (came to)
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: Imperfect (Laṅ), 1st, Singular, Parasmaipada

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• pārthiva (the addressed king)
• ekārṇava (the single ocean/deluge)
• sarvabhūta (living beings)