Previous Verse
Next Verse

Shloka 124

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

सततं धावमानश्ष्‌ चिन्तयानो विशाम्पते । (भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्‌ बहून्‌ ।) आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्‌ महात्मन:,युधिष्ठिर! मैं निरन्तर दौड़ लगाता और चिन्तामें पड़ा रहता था। महाराज! जब बहुत वर्षोतक भ्रमण करनेपर भी उस महात्माके शरीरका अन्त नहीं मिला, तब मैंने मन, वाणी और क्रियाद्वारा उन वरदायक एवं वरेण्य देवताकी ही विधिपूर्वक शरण ली

satatam dhāvamānaś cintayāno viśāmpate | bhramaṁs tatra mahīpāla yadā varṣagaṇān bahūn | āsādayāmi naivāntaṁ tasya rājan mahātmanaḥ |

वैशंपायन म्हणाले— हे विशाम्पते! मी सतत धावत होतो आणि चिंतेने ग्रासलेला होतो. हे महीपाल! तेथे अनेक वर्षे भटकूनही, राजन्, त्या महात्म्याच्या देहाचा अंत मला सापडला नाही. तेव्हा, हे राजन्, मी मन, वाणी आणि कर्माने—विधिपूर्वक—त्या वरदायक व वरेण्य देवतेची शरण घेतली.

सततम्constantly
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
धावमानःrunning
धावमानः:
Karta
TypeVerb
Rootधाव् (धातु) → धावमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
चिन्तयानःthinking, brooding
चिन्तयानः:
Karta
TypeVerb
Rootचिन्तय् (धातु) → चिन्तयान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
विशाम्of the people/subjects
विशाम्:
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Plural
पतेO lord (of)
पते:
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
भ्रमन्wandering
भ्रमन्:
Karta
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु) → भ्रमन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
महीपालO king (protector of the earth)
महीपाल:
TypeNoun
Rootमहीपाल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
वर्षगणान्groups of years, many years
वर्षगणान्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्षगण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
बहून्many
बहून्:
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
आसादयामिI reach/attain
आसादयामि:
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
एवindeed, at all
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
अन्तम्end, limit
अन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्यof him/that
तस्य:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira