Shloka 5
Nahūṣa-Ājagara Saṃvāda: Yudhiṣṭhira’s Definition of Brāhmaṇa and the ‘Vedyam’ Debate
राजन! राजकुमार पाण्डवोंको राजाधिराज कुबेरकी कृपासे वहाँका निवास प्राप्त हुआ था। वे वहाँ रहकर भूतलके अन्य प्राणियोंके ऐश्वर्यसुखकी अभिलाषा नहीं रखते थे। उनका वह समय बड़े सुखसे बीत रहा था ।। समेत्य पार्थेन यथैकरात्र- मूषु: समास्तत्र तदा चतस्र: पूर्वाश्न षट् ता दश पाण्डवानां शिवा बभूवुर्वसतां वनेषु,वे अर्जुनके साथ वहाँ चार वर्षोतक रहे, परंतु उनको वह समय एक रातके समान ही प्रतीत हुआ। पहलेके छः: वर्ष तथा वहाँके चार वर्ष इस प्रकार सब मिलाकर पाण्डवोंके वनवासके दस वर्ष आनन्दपूर्वक बीत गये
rājan! rājakumāra-pāṇḍavānāṃ rājādhirāja-kuberasya kṛpayā tatra nivāsaḥ prāptaḥ. te tatra vasantaḥ bhūtale ’nyeṣāṃ prāṇinām aiśvarya-sukhasyābhilāṣaṃ na kurvanti sma. teṣāṃ sa kālaḥ mahā-sukhena vyatītavān. sametya pārthena yathaika-rātram ūṣuḥ samās tatra tadā catasraḥ. pūrvāṇi ṣaṭ ca varṣāṇi tathā tatra catvāri ca—evaṃ sarvaṃ daśa varṣāṇi pāṇḍavānāṃ vanavāsaḥ śivo ’bhavat.
वैशंपायन म्हणाले—हे राजन्! राजाधिराज कुबेराच्या कृपेने पांडव राजकुमारांना तेथे निवास मिळाला. तेथे राहून त्यांनी पृथ्वीवरील इतर प्राण्यांच्या ऐश्वर्य-सुखाची अभिलाषा केली नाही; त्यांचा काळ मोठ्या सुखाने गेला. पार्थ (अर्जुन) याच्यासह तेथे ते चार वर्षे राहिले, तरी तो काळ त्यांना एका रात्रीसारखा भासला. अशा रीतीने आधीची सहा वर्षे आणि तेथील चार वर्षे मिळून पांडवांच्या वनवासाची दहा वर्षे शुभ व आनंदाने व्यतीत झाली।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when granted access to extraordinary prosperity by divine favor, the Pāṇḍavas do not fall into craving for others’ pleasures. The passage highlights contentment and restraint (non-covetousness) as marks of dharmic character, making hardship (exile) feel light and time pass peacefully.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that the Pāṇḍavas, through Kubera’s grace, obtained a place to stay and lived there without desiring worldly luxuries. They remained with Arjuna for four years, which felt like a single night, completing ten years of their forest-exile (six earlier years plus four there) in an auspicious and happy manner.