Shloka 536
Adhyāya 168: Arjuna’s counters to māyā-rains and the onset of darkness
Nivātakavaca engagement
अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेत् । “अपनेसे अल्पशक्तिवाले विपक्षी पर यदि इसका प्रहार किया जाय तो यह सम्पूर्ण विश्वको दग्ध कर देगा। धनंजय! जब शत्रुके द्वारा अपनेको बहुत पीड़ा प्राप्त होने लगे, उस दशामें आत्मरक्षाके लिये इसका प्रयोग करना चाहिये। शत्रुके अस्त्रोंका विनाश करनेके लिये सर्वथा इसका प्रयोग उचित है”
arjuna uvāca | astrāṇāṁ pratighāte ca sarathaiva prayojayet |
अर्जुन म्हणाला—“अस्त्रांचा प्रतिघात करण्यासाठी याचा सर्व प्रकारे उपयोग करावा. हे जर कमी शक्तीच्या विरोधकावर सोडले तर संपूर्ण जग दग्ध होईल. म्हणून, हे धनंजया! शत्रूमुळे अत्यंत पीडा होऊ लागली, तेव्हा आत्मरक्षणासाठीच याचा प्रयोग करावा. शत्रूच्या अस्त्रांचा नाश करण्यासाठी याचा उपयोग सर्वथा योग्य आहे.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, power must be governed by dharma: a devastating weapon should not be used against a weaker foe, and its proper use is defensive—primarily to neutralize incoming weapons and protect oneself when severely harmed.
Arjuna is speaking about the correct deployment of a powerful astra, stressing that it is meant for countering enemy missiles and for self-preservation under extreme distress, while warning that misuse against a lesser opponent could cause catastrophic, world-burning consequences.