Shloka 48
Kuberasaras-darśana (Bhīma beholds Kubera’s guarded lotus-lake) / कुबेरसरः-दर्शनम्
Devanagari script
बुद्धया स्वप्रतिपन्नेषु कुर्यात् साधुष्वनुग्रहम् । निग्रहं चाप्यशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत्,बुद्धिसे सोच-विचारकर अपनी शरणमें आये हुए श्रेष्ठ कर्म करनेवाले पुरुषोंपर अनुग्रह करना चाहिये और मर्यादा भंग करनेवाले दुष्ट पुरुषोंको दण्ड देना चाहिये
Translation
बुद्धीने विचार करून जे शरण आलेले सज्जन व श्रेष्ठ कर्म करणारे आहेत त्यांच्यावर अनुग्रह करावा; आणि जे अशिष्ट, दुष्ट व मर्यादा भंग करणारे आहेत त्यांचा निग्रह करून दंड करावा.
Word by Word
बुद्धयाby/with intellect
बुद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Instrumental, Singular
स्वप्रतिपन्नेषुamong those who have taken refuge in oneself
स्वप्रतिपन्नेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व-प्रतिपन्न
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
कुर्यात्should do/should perform
कुर्यात्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
साधुषुtowards/among the good (virtuous people)
साधुषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसाधु
FormMasculine, Locative, Plural
अनुग्रहम्favor, grace
अनुग्रहम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनुग्रह
FormMasculine, Accusative, Singular
निग्रहम्restraint, punishment
निग्रहम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिग्रह
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अशिष्टेषुamong the ill-mannered/undisciplined
अशिष्टेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअशिष्ट
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
निर्मर्यादेषुamong the lawless/without bounds
निर्मर्यादेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनिर्मर्याद
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
कारयेत्should cause (to be done), should inflict/execute
कारयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada, Yes
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes