Shloka 40
Kuberasaras-darśana (Bhīma beholds Kubera’s guarded lotus-lake) / कुबेरसरः-दर्शनम्
Devanagari script
तस्माद् देशे च दुर्गे च शत्रुमित्रबलेषु च । नित्यं चारेण बोद्धव्यं स्थान वृद्धि: क्षयस्तथा,इसलिये राजाको उचित है कि वह देश और दुर्गमें अपने शत्रु और मित्रोंके सैनिकोंकी स्थिति, वृद्धि और क्षयका गुप्तचरोंद्वारा सदा पता लगाता रहे
Translation
म्हणून राजाने देशात व दुर्गांत, तसेच शत्रू-मित्रांच्या सैन्यांत त्यांची स्थिती, वाढ व घट यांचा वृत्तांत गुप्तचऱ्यांद्वारे नित्य जाणून ठेवावा.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, ablative, singular
देशेin the country/region
देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेश
Formmasculine, locative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
दुर्गेin the fort
दुर्गे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formneuter, locative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शत्रु-मित्र-बलेषुamong the forces of enemies and friends
शत्रु-मित्र-बलेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल
Formneuter, locative, plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
चारेणby a spy/through spies
चारेण:
Karana
TypeNoun
Rootचार
Formmasculine, instrumental, singular
बोद्धव्यम्should be ascertained/known
बोद्धव्यम्:
TypeVerb
Rootबुध्
Formgerundive (tavya), neuter, nominative, singular, passive, should be known/ascertained
स्थानम्position/situation
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान
Formneuter, accusative, singular
वृद्धिःincrease
वृद्धिः:
Karma
TypeNoun
Rootवृद्धि
Formfeminine, nominative, singular
क्षयःdecrease/decline
क्षयः:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
Formmasculine, nominative, singular
तथाalso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes