Shloka 33
Kuberasaras-darśana (Bhīma beholds Kubera’s guarded lotus-lake) / कुबेरसरः-दर्शनम्
वार्ताधर्मे ह्ुवर्तिन्यो विनश्येयुरिमा: प्रजा: । सुप्रवृत्तैस्त्रिभिह तिर्धर्म सूयन्ति वै प्रजा:,यदि यह प्रजा वार्ता-धर्म (कृषि, गोरक्षा और वाणिज्य) में प्रवृत्त न हो तो नष्ट हो जायगी। इन तीनोंकी सम्यक प्रवृत्ति होनेसे प्रजा धर्मका सम्पादन करती है
vaiśampāyana uvāca |
vārtādharme hy avartinyo vinaśyeyur imāḥ prajāḥ |
supravṛttais tribhir hi tair dharmaṃ sūyanti vai prajāḥ ||
वैशंपायन म्हणाले—ही प्रजा जर वार्ता-धर्मात (कृषी, गो-रक्षण आणि वाणिज्य) प्रवृत्त झाली नाही, तर ती नष्ट होईल. परंतु हे तिन्ही धर्म सम्यक् रीतीने आचरले गेले, तर प्रजा खरोखरच धर्म (समाज-व्यवस्था व सदाचार) उत्पन्न करून टिकविते.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma is not sustained by ideals alone; it depends on stable livelihood practices. When agriculture, cattle-protection, and trade function properly, society survives and ethical order can be maintained.
The narrator Vaiśampāyana states a general principle about social welfare: without engagement in the three pillars of vārtā (economic life), the populace would collapse; with their proper operation, the people uphold and generate dharma.