Shloka 37
Gandhamādana-praveśa and the Sudden Storm (गन्धमादनप्रवेशः — चण्डवातवर्षवर्णनम्)
युधिष्ठिर! परम बुद्धिमान् देवदेव भगवान् श्रीहरिके यमराजका कार्य सँभालते समय किसी भी प्राणीकी मृत्यु नहीं होती थी; परंतु उत्पत्तिका कार्य पूर्ववत् चलता रहा ।। वर्धन्ते पक्षिसंघाश्व तथा पशुगवेडकम् | गवाश्चं च मृगाश्नचैव सर्वे ते पिशिताशना:,फिर तो पक्षियोंके समूह बढ़ने लगे। गाय, बैल, भेड़-बकरे आदि पशु, घोड़े, मृग तथा मांसाहारी जीव सभी बढ़ने लगे
Yudhiṣṭhira! parama-buddhimān devadeva bhagavān śrī-hariḥ—yamarājasya kāryaṁ sambhālate samaye kasyāpi prāṇino mṛtyur na bhavati sma; parantu utpattikā kāryaḥ pūrvavat pravavarta. Vardhante pakṣi-saṅghāś ca tathā paśu-gaveḍakam; gavāś ca vṛṣabhāś caiva mṛgāś caiva sarve te piśitāśanāḥ.
लोमश म्हणाले—युधिष्ठिरा! देवदेव, परम बुद्धिमान भगवान हरि जेव्हा यमाचे कार्य पाहत होते, तेव्हा कोणत्याही प्राण्याचा मृत्यू होत नव्हता; पण उत्पत्तीचा क्रम पूर्ववत चालू राहिला. मग पक्ष्यांचे थवे वाढू लागले; गाय-बैल व मेंढ्या-बकऱ्या इत्यादी पशु, घोडे, हरिण—आणि मांसाहारी जीवही—सर्वांची संख्या वाढत गेली.
लोगमश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that death is not merely a calamity but a necessary function within cosmic order: if mortality ceases while birth continues, imbalance follows—unchecked multiplication of beings. Dharma includes maintaining balance through properly functioning roles (like Yama’s).
Lomaśa narrates an episode where Lord Hari temporarily manages Yama’s office; during that period no creature dies, yet births continue, causing rapid increase of birds, domestic animals, wild animals, and even carnivores—setting up the theme of cosmic imbalance when death is suspended.