Shloka 12
Aṣṭāvakra–Kahoda Upākhyāna: Śvetaketu’s Āśrama, Sarasvatī, and the Origin of Aṣṭāvakra
सत्यपराक्रमी नरेश! जो धर्म दूसरे धर्मका बाधक हो वह धर्म नहीं, कुधर्म है। जो दूसरे किसी धर्मका विरोध न करके प्रतिष्ठित होता है वही वास्तविक धर्म है ।।
satyaparākrami nareśa! yo dharmo 'nyadharmabādhakaḥ sa dharmo na, kudharmaḥ. yo 'nyasya kasyacid dharmasya virodhaṃ na kṛtvā pratiṣṭhito bhavati sa eva vāstava-dharmaḥ. virodhiṣu mahīpāla niścitya gurulāghavam | na bādhā vidyate yatra taṃ dharmaṃ samupācaret ||
हे सत्यपराक्रमी नरेश! जो धर्म दुसऱ्या धर्माला बाधा देतो, तो धर्म नव्हे—कुधर्म आहे. जो धर्म दुसऱ्या कोणत्याही धर्माचा विरोध न करता प्रतिष्ठित होतो, तोच खरा धर्म. म्हणून, हे महीपाल! धर्म परस्परविरुद्ध भासले तर गुरु-लाघव विचारून, ज्यात इतरांना बाधा होत नाही तोच धर्म आचरावा.
श्येन उवाच
Educational Q&A
When duties seem to clash, true dharma is the course that does not obstruct other rightful duties; one must judge the relative weight (guru–lāghava) of competing obligations and choose the action that avoids causing harm or hindrance.
The hawk (śyena), addressing a king, offers a principle for resolving apparent contradictions in dharma: not every claimed duty is valid—if it blocks another legitimate duty it becomes kudharma—so the king should deliberate and adopt the least obstructive, most weighty course.