Shloka 45
मान्धातृ-जन्म-चरितम्
The Birth and Career Account of Māndhātṛ
युधिष्ठिर! वे अपने मनको वशमें रखते थे। उन्होंने अपने तपोबलसे देवता, मनुष्य, तिर्यक् और स्थावर--चार प्रकारकी प्रजाकी रक्षा की थी; साथ ही अपने अत्यन्त तेजसे सम्पूर्ण लोकोंको संतप्त कर दिया था ।। तस्यैतद् देवयजनं स्थानमादित्यवर्चस: । पश्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रस्य मध्यत:
yudhiṣṭhira! te svamanasaṃ vaśe kurvanti sma | te tapasā devān manuṣyān tiryaścaḥ sthāvarāṃś ca—caturvidhāṃ prajāṃ rakṣitavantaḥ; svatejasā ca sarvāṃl lokān santāpitavantaḥ || tasyaitad devayajanaṃ sthānam ādityavarcasaḥ | paśya puṇyatame deśe kurukṣetrasya madhyataḥ ||
युधिष्ठिरा! त्यांनी आपले मन वश केले होते. तपोबलाने देव, मनुष्य, तिर्यक् व स्थावर—अशा चतुर्विध सृष्टीचे रक्षण केले; आणि आपल्या प्रचंड तेजाने सर्व लोकांनाही संतप्त केले. हे त्या आदित्यसम तेजस्वी महापुरुषाचे देवयजन-स्थान आहे. कुरुक्षेत्राच्या मध्यभागी, या परम पुण्य प्रदेशात याचे दर्शन घे.
लोमश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal that true power (tapas and tejas) must be governed by self-control. Austerity can protect and sustain the world, but unchecked intensity can also harm it; hence mastery of mind is central to dharma.
Lomaśa is guiding Yudhiṣṭhira through a sacred landscape and points out a holy worship-site in Kurukṣetra, associated with a Sun-like radiant figure. He describes the extraordinary ascetic power of such beings—capable of both safeguarding creation and scorching the worlds.