Shloka 45
Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहुर्ते रम्यदारुणे । ब्रह्मघोषपुरस्कार: संजल्प: समजायत,संध्याकालकी नैसर्गिक शोभासे रमणीय तथा राक्षस-पिशाचादिके संचरणका समय होनेसे अत्यन्त भयंकर प्रतीत होनेवाले उस मुहूर्तमें अग्नि प्रजजलित करके वेद-मन्त्रोंके घोषपूर्वक अग्निहोत्र करनेके बाद उन ब्राह्मणोंमें परस्पर संवाद होने लगा
teṣāṁ prāduṣkṛtāgnīnāṁ muhūrte ramya-dāruṇe | brahma-ghoṣa-puraskāraḥ sañjalpaḥ samajāyata ||
वैशंपायन म्हणाले—संध्याकाळच्या त्या मुहूर्तात, जो नैसर्गिकरीत्या रम्य असूनही राक्षस-पिशाचांच्या संचारकाळामुळे भयावह भासतो, त्या ब्राह्मणांनी अग्नी प्रज्वलित केला. वेदमंत्रांच्या घोषासह अग्निहोत्र करून मग त्यांच्यात परस्पर संवाद सुरू झाला.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic order through ritual: sacred fire and Vedic recitation create a protective, disciplined space even at liminal times (twilight) considered spiritually risky. Ethical emphasis lies on steadiness in prescribed duties and the power of regulated speech (mantra) to orient conduct.
At a twilight moment described as both beautiful and ominous, the brāhmaṇas kindle their fires and perform rites with Vedic chanting. After completing the ritual setting, they begin a formal conversation among themselves.