Shloka 39
Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ता: प्रजा: । चक्कुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति संहता:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराजके द्वारा इस प्रकार विनयपूर्वक अनुरोध किये जानेपर उन समस्त प्रजाओंने “हा! महाराज!” ऐसा कहकर एक ही साथ भयंकर आर्तनाद किया
Translation
वैशम्पायन म्हणाले—जनमेजया! धर्मराजाने अशा प्रकारे विनयपूर्वक त्यांना निरोप दिल्यावर त्या सर्व प्रजांनी एकत्र येऊन “हा राजन्!” असे म्हणत भयंकर आर्तनाद केला.
Word by Word
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अनुमन्त्रिताःhaving been requested/entreated
अनुमन्त्रिताः:
TypeVerb
Rootअनु-मन्त्र्
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Plural
तेनby him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
धर्मराजेनby Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजेन:
Karana
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Instrumental, Singular
ताःthose
ताः:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Plural
प्रजाःsubjects, people
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Accusative, Plural
चक्रुःmade, uttered
चक्रुः:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect, 3, Plural, Parasmaipada
आर्तस्वरम्a distressed cry/voice
आर्तस्वरम्:
Karma
TypeNoun
Rootआर्तस्वर
FormMasculine, Accusative, Singular
घोरम्terrible, dreadful
घोरम्:
TypeAdjective
Rootघोर
FormMasculine, Accusative, Singular
हाalas!
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
राजन्O king!
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
संहताःgathered together, in a body
संहताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-हन्
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Plural
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes