Shloka 9
अध्याय ७५ — दैव-पुरुषकार-समन्वयः
Reconciling Contingency and Human Effort
अहमेते निगृल्लीयां बाहुभ्यां सचराचरे । यदि ये दोनों लोक सहसा कुपित होकर दो शिलाओंकी भाँति परस्पर टकराने लगें, तो मैं चराचर प्राणियोंसहित इन्हें अपनी दोनों भुजाओंसे रोक सकता हूँ ।। ८ हू ।। पश्यैतदन्तरं बाद्वोर्महापरिघयोरिव
aham ete nigṛhlīyāṃ bāhubhyāṃ sacarācare | yadi ye dvau lokau sahasā kupitau bhūtvā dve śilā iva parasparaṃ ṭakarāṇe lagetām, tato 'haṃ sacarācaraiḥ prāṇibhiḥ sārdham etau mama bāhubhyāṃ roddhuṃ śaknomi || paśyaitad antaraṃ bāhvor mahāparighayor iva ||
मी यांना—चराचर प्राण्यांसह—माझ्या दोन्ही भुजांनी आवरून धरू शकतो; जरी दोन्ही लोक सहसा क्रुद्ध होऊन दोन शिळांसारखे परस्पर धडकू लागले तरी। पाहा, माझ्या भुजांमधील हा अवकाश—जणू दोन महापरिघांमधील अंतर।
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of fearless resolve and protective power, but also shows how martial pride and intimidation are used rhetorically in diplomacy on the brink of war.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Bhīma speaks forcefully to assert the Pāṇḍavas’ strength and determination, warning that he can restrain even cosmic forces—an exaggerated claim meant to deter the enemy and embolden his side.