Shloka 40
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
मनुष्यलोकक्षयकृत् सुघोरो नो चेदनुप्राप्त इहान्तकः स्यात् | शस्त्राणि यन्त्र कवचान् रथांश्व नागान् हयांश्व प्रतिपादयित्वा
yudhiṣṭhira uvāca | manuṣyalokakṣayakṛt sughoro no ced anuprāpta ihāntakaḥ syāt | śastrāṇi yantra-kavacān rathāśva-nāgān hayāṃś ca pratipādayitvā |
जर मनुष्यलोकाचा संहार करणारी अत्यंत भयंकर मृत्यु येथे जवळ येऊन पोहोचली नसती, तर अशी तयारी व दृश्ये दिसली नसती. म्हणून, हे नरेन्द्र! तुमचे सर्व योद्धे युद्धासाठी दृढ निश्चय करून नानाविध शस्त्रे, यंत्रे, कवचे, रथ, हत्ती व घोडे सुसज्ज करोत; त्या हत्ती-घोड्यांवर व रथांवर आरूढ होऊन सदैव युद्धास तत्पर राहोत. तसेच युद्धासाठी आवश्यक असलेली सर्व सामग्रीही पूर्णपणे गोळा करा।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames war-preparation as a sober recognition of mortality and political necessity: when ‘Death’ is near, a ruler must ensure disciplined readiness and adequate resources, while implying the grave ethical weight of conflict.
Yudhiṣṭhira addresses a king (narēndra) and urges comprehensive military mobilization—arming troops, preparing war-machines, armor, chariots, elephants, and horses, and collecting all needed supplies—because the situation has reached a point where destructive conflict appears unavoidable.