Shloka 10
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
एतदेव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयि । नान्वतप्यन्त कौपीनं तावत् कृत्वापि दुष्करम्
etad eva nimittaṁ te pāṇḍavās tu yathā tvayi | nānvatapyanta kaupīnaṁ tāvat kṛtvāpi duṣkaram, pāṇḍunandana |
युधिष्ठिर म्हणाला—पांडुनंदन! सर्वात मोठा पुरावा हाच आहे की कौरवांनी तुमच्याशी व पांडवांशी जसा व्यवहार केला, त्याबद्दल त्यांना कधीही पश्चात्ताप झाला नाही. त्यांनी तुम्हाला कौपीन धारण करायला लावले आणि दीर्घकाळ वनवासाचे दुष्कर दुःख भोगायला भाग पाडले; तरीही त्यांच्या मनात खंत निर्माण झाली नाही. म्हणूनच कौरवांशी खरी संधि टिकू शकत नाही.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
A durable peace requires moral accountability. Yudhiṣṭhira argues that the Kauravas’ lack of remorse after inflicting severe humiliation and long exile shows an ethical failure; without repentance, reconciliation becomes unreliable and unjust.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Yudhiṣṭhira addresses a Pāṇḍava (Pāṇḍunandana) and points to the Kauravas’ unrepentant conduct—forcing deprivation symbolized by the kaupīna and imposing prolonged exile—as the strongest evidence against trusting a peace settlement.