Shloka 586
सर्वोच्छेदे च यतते वैरस्यान्तविधित्सया । भागे हुए शत्रुका पीछा करना अनुबन्ध कहलाता है, यह भी पापपूर्ण कार्य है। मारे जानेवाले शत्रुओंमेंसे कोई-कोई बचा रह जाता है। वह अवशिष्ट शत्रु शक्तिका संचय करके विजेताके पक्षमें जो लोग बचे हैं, उनमेंसे किसीको जीवित नहीं छोड़ना चाहता। वह शत्रुका अन्त कर डालनेकी इच्छासे विरोधी दलको सम्पूर्णरूपसे नष्ट कर देनेका प्रयत्न करता है
sarvocchede ca yatate vairasyāntavidhitsayā |
आणि वैराचा अंत करण्याच्या इच्छेने मनुष्य सर्वस्व उच्छेद करण्याचा प्रयत्न करतो. परंतु पळून गेलेल्या शत्रूचा पाठलाग करणे—ज्याला ‘अनुबन्ध’ म्हणतात—हेही पापमय कर्म आहे. कारण ज्यांचा वध निश्चित मानला जातो त्यांपैकी काही जण वाचून जातात; आणि तो उरलेला शत्रू पुन्हा शक्ती साठवून विजेत्याच्या बाजूचे जे उरलेले लोक असतात त्यांपैकी कोणालाही जिवंत ठेवू इच्छित नाही. अशा रीतीने शत्रूचा अंत करण्याच्या इच्छेने तो विरोधी दलाचा पूर्ण नाश करण्याचा प्रयत्न करतो.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even when one claims to seek ‘ending enmity,’ the impulse toward total annihilation and the pursuit of a routed foe (anubandha) is ethically tainted; violence tends to perpetuate cycles of retaliation, as survivors regroup and seek revenge.
Yudhiṣṭhira reflects on the moral logic of warfare: after a side is broken, chasing and exterminating the fleeing enemy is described as sinful, yet the practical fear remains that surviving enemies may later rebuild strength and attempt to wipe out the victor’s remaining supporters—fueling calls for complete destruction.