Shloka 8
Udyoga Parva Adhyāya 58 — Saṃjaya’s Audience and Kṛṣṇa’s Deterrent Counsel (संजय-प्रवेशः कृष्णवाक्यं च)
Devanagari script
काज्चनं पादपीठं तु पार्थो मे प्रादिशत् तदा । तदहं पाणिना स्पृष्टवा ततो भूमावुपाविशम्,कुन्तीकुमार अर्जुनने उस समय मुझे बैठनेके लिये एक सोनेके पादपीठ (पैर रखनेके पीढ़े)-की ओर संकेत कर दिया। परंतु मैं हाथसे उसका स्पर्शमात्र करके पृथ्वीपर ही बैठ गया
Transliteration
kāñcanaṃ pādapīṭhaṃ tu pārtho me prādiśat tadā | tad ahaṃ pāṇinā spṛṣṭvā tato bhūmāv upāviśam ||
Translation
संजय म्हणाला—त्या वेळी पार्थ अर्जुनाने मला बसण्यासाठी सुवर्णमय पादपीठ दाखविले. पण मी ते केवळ हाताने स्पर्श करून मग भूमीवरच बसलो.
Word by Word
काञ्चनम्golden
काञ्चनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकाञ्चन
FormNeuter, Accusative, Singular
पादपीठम्footstool
पादपीठम्:
Karma
TypeNoun
Rootपादपीठ
FormNeuter, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
मेto me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormDative, Singular
प्रादिशत्indicated/pointed out
प्रादिशत्:
TypeVerb
Rootप्र + दिश्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
तत्that (footstool)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
पाणिनाwith (my) hand
पाणिना:
Karana
TypeNoun
Rootपाणि
FormMasculine, Instrumental, Singular
स्पृष्ट्वाhaving touched
स्पृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootस्पृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage-neutral)
ततःthereupon/then
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
उपाविशम्I sat down
उपाविशम्:
TypeVerb
Rootउप + विश्
FormImperfect (Lan), 1st, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaP
Pārtha (Arjuna)K
kāñcana-pādapīṭha (golden footstool)B
bhūmi (ground/earth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes