Shloka 61
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
सर्वा दिश: सम्पतता रथेन रजोध्वस्तं गाण्डिवेन प्रकृत्तम् । यदा द्रष्टा स्वबलं सम्प्रमूढं तदा पश्चात् तप्स्यति मन्दबुद्धि:,“मन्दबुद्धि धृतराष्ट्रपुत्र जब यह देखेगा कि सम्पूर्ण दिशाओंमें दौड़नेवाले मेरे रथके द्वारा उड़ायी हुई धूलिसे आच्छादित हो उसकी सारी सेना धराशायी हो रही है और मेरे गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा उसके समस्त सैनिक छिन्न-भिन्न होते चले जा रहे हैं, तब उसे बड़ा पछतावा होगा
saṃjayā uvāca | sarvā diśaḥ sampatatā rathena rajodhvastaṃ gāṇḍīvena prakṛttam | yadā draṣṭā svabalaṃ sampramūḍhaṃ tadā paścāt tapsyati mandabuddhiḥ |
संजय म्हणाला—जेव्हा मंदबुद्धी धृतराष्ट्रपुत्र पाहील की माझा रथ सर्व दिशांना धावत असल्याने उडालेल्या धुळीने त्याची सारी सेना झाकली जाऊन पूर्ण गोंधळात पडली आहे आणि गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांनी त्याचे सैनिक छिन्नभिन्न होत आहेत, तेव्हा तो नंतर तीव्र पश्चात्तापाने होरपळेल।
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral blindness and arrogance lead to ruin; insight that comes only after violence has unfolded becomes mere remorse. The verse highlights the ethical cost of rejecting wise counsel and choosing war.
Sanjaya describes the future battlefield outcome: Dhritarashtra’s son will witness his forces overwhelmed—obscured by dust from the chariot’s swift movement and cut down by arrows from the Gāṇḍīva—leading him to regret afterward.