Shloka 20
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
सम्भोगमें ही मन लगानेवाले, विषमता रखनेवाले, अत्यन्त मानी, दान देकर पश्चात्ताप करनेवाले, अत्यन्त कृपण, अर्थ और कामकी प्रशंसा करनेवाले तथा स्त्रियोंके द्वेषी--ये सात और पहलेके छ: कुल तेरह प्रकारके मनुष्य नृशंसवर्ग (क्रूर-समुदाय) कहे गये हैं ।।
dharmaś ca satyaṃ ca damas tapaś ca
amātsaryaṃ hrīs titikṣā anasūyā |
yajñaś ca dānaṃ ca dhṛtiḥ śrutaṃ ca
vratāni vai dvādaśa brāhmaṇasya ||
सनत्सुजात म्हणाला—धर्म, सत्य, इंद्रियनिग्रह, तप, अमत्सरता, लज्जा, सहनशीलता, दोष न पाहणे, यज्ञ, दान, धैर्य आणि श्रुती/शास्त्रज्ञान—ही ब्राह्मणाची बारा व्रते (गुण) आहेत.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
The verse defines the brāhmaṇa ideal through twelve ethical disciplines—truth, restraint, austerity, non-envy, modesty, patience, non-faultfinding, sacrifice, charity, steadfastness, and scriptural learning—presenting character and conduct as the true markers of spiritual nobility.
In Sanatsujāta’s instruction (within Udyoga Parva), he lays down a normative list of virtues, contrasting refined moral discipline with the traits that lead to cruelty and social harm, thereby guiding the listener toward dharmic conduct amid the tensions preceding war.