Shloka 22
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
Devanagari script
यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य । तस्मिन् भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति न चैनमापत्सु परित्यजन्ति
Translation
तात, जो स्वामी सदैव हितसाधनात रत असलेल्या आपल्या भक्त सेवकावर कधीही क्रोध करत नाही, त्या स्वामीवर सेवक विश्वास ठेवतात आणि आपत्तीच्या वेळीही त्याला सोडून जात नाहीत.
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तातO dear (father/son), O dear one
तात:
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
क्रुध्यतिgets angry
क्रुध्यति:
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
सर्वकालम्at all times, always
सर्वकालम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वकाल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
भृत्यस्यof a servant
भृत्यस्य:
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
भक्तस्यof the devoted/faithful
भक्तस्य:
TypeAdjective
Rootभक्त (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √भज्)
FormMasculine, Genitive, Singular
हितेin welfare, in benefit
हिते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √धा with नि-: निहित > हित)
FormNeuter, Locative, Singular
रतस्यof one engaged/delighting (in)
रतस्य:
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √रम्)
FormMasculine, Genitive, Singular
तस्मिन्in him, in that (master)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
भृत्याःservants
भृत्याः:
Karta
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
भर्तरिin (their) master
भर्तरि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
विश्वसन्तिtrust, have confidence
विश्वसन्ति:
TypeVerb
Rootवि-√श्वस् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एनम्him
एनम्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आपत्सुin calamities, in times of distress
आपत्सु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Plural
परित्यजन्तिabandon, forsake
परित्यजन्ति:
TypeVerb
Rootपरि-√त्यज् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
तातO dear one
तात:
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes