Shloka 76
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
Devanagari script
वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मत: । अर्थवच्च विचित्र च न शक््यं बहु भाषितुम्
Translation
राजन्! वाणीचा संयम अत्यंत दुर्धर मानला जातो; आणि अर्थपूर्ण व विलक्षण वाणीही फार बोलता येत नाही—म्हणून कठीण असले तरी वाणीसंयमच योग्य आहे.
Word by Word
वाक्speech
वाक्:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Nominative, Singular
संयमःrestraint, control
संयमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंयम
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Vocative, Singular
सुदुष्करतमःmost difficult
सुदुष्करतमः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुदुष्करतमा
FormMasculine, Nominative, Singular, Superlative
मतःconsidered, thought (to be)
मतः:
TypeAdjective
Rootमत
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्थवत्meaningful
अर्थवत्:
Karta
TypeAdjective
Rootअर्थवत्
FormNeuter, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विचित्रम्varied, wonderful, striking
विचित्रम्:
Karta
TypeAdjective
Rootविचित्र
FormNeuter, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शक्यम्possible
शक्यम्:
TypeAdjective
Rootशक्य
FormNeuter, Nominative, Singular
बहुmuch, excessively
बहु:
TypeIndeclinable
Rootबहु
भाषितुम्to speak
भाषितुम्:
TypeVerb
Rootभाष्
FormInfinitive
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes