Shloka 48
अध्याय २९ — वासुदेव–संजय संवादः
Karma, Varṇa-Dharma, and the Ethics of Governance
इदं पुनर्वचन धार्त॑राष्ट्र सुयोधनं संजय श्रावयेथा: । यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति काम: कुरूनसपत्नो<नुशिष्याम्
idaṃ punarvacanaṃ dhārtarāṣṭra suyodhanaṃ saṃjaya śrāvayethāḥ | yas te śarīre hṛdayaṃ dunoti kāmaḥ kurūn asapatno 'nuśiṣyām, saṃjaya |
हे संजय, धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाला माझे हे वचन पुन्हा ऐकव—“कौरवांवर निर्विघ्न, निर्वैर राज्य करावे ही जी तुझ्या अंतःकरणात उठलेली कामना आहे, तीच तुझ्या हृदयाला केवळ यातना देते. तिची सिद्धी होण्याचा कोणताही उपाय नाही. आम्ही इतके पौरुषहीन नाही की तुझे प्रिय कार्य घडू देऊ. हे भरतवंशातील श्रेष्ठ वीर, इंद्रप्रस्थ मला परत दे; नाहीतर युद्ध स्वीकार.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Unrestrained desire for unrivalled power (kāma) becomes self-torment and leads to ruin; righteous kingship requires restraint and fairness. When a just claim is denied, a kṣatriya may issue a final ethical ultimatum: restore what is due or face war.
Yudhiṣṭhira instructs Sañjaya to deliver a firm message to Duryodhana: his ambition to rule the Kurus without rival is impossible to realize without causing conflict; therefore he must return Indraprastha to the Pāṇḍavas, otherwise war will follow.