उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
धर्मोदयं सुखमाशंसमाना: कृच्छोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम् । सुखं प्रेप्सुर्विजिघांसु श्न दुःखं य इन्द्रियाणां प्रीतिरसानुगामी,हमलोग वही सुख चाहते हैं, जो धर्मकी प्राप्ति करानेवाला हो। जो इन्द्रियोंको प्रिय लगनेवाले विषय-रसका अनुगामी होता है, वह सुखको पाने और दुःखको नष्ट करनेकी इच्छासे कर्म करता है; परंतु वास्तवमें उसका सारा कर्म दुःखरूप ही है; क्योंकि वह कष्टदायक उपायोंसे ही साध्य है
sañjaya uvāca | dharmodayaṃ sukham āśaṃsamānāḥ kṛcchopāyaṃ tattvataḥ karma duḥkham | sukhaṃ prepsur vijighāṃsuś ca duḥkhaṃ ya indriyāṇāṃ prītirasānugāmī ||
“आम्ही तेच सुख इच्छितो जे धर्मोदय घडवते. जो इंद्रियांना प्रिय वाटणाऱ्या विषय-रसाच्या मागे लागतो, तो सुख मिळावे व दुःख नष्ट व्हावे म्हणून कर्म करतो; पण तत्त्वतः त्याचे सारे कर्म दुःखरूपच ठरते, कारण ते कष्टदायक उपायांनीच साध्य होते.”
संजय उवाच
Happiness grounded in dharma is distinct from pleasure pursued through the senses. When one chases sense-tastes, actions are driven by craving for pleasure and aversion to pain, but such actions end up producing suffering because their means are inherently burdensome and morally unstable.
Sañjaya is reflecting on the motives behind human action: some aspire to dharma-born happiness, while others pursue sensory enjoyment. He highlights that the latter, though aimed at pleasure and the removal of pain, results in further suffering due to the difficult and troubling means required.