Shloka 8
Adhyāya 195 — Arjuna’s Capability and Restraint Regarding Divyāstras
Udyoga Parva
तदनन्तर योग्यतानुसार सम्पूर्ण सेनाका समादर करके नरश्रेष्ठ राजा युधिष्ठिरने उन सैनिकोंको प्रस्थान करनेकी आज्ञा दी और सेना तथा सवारियोंसहित उन महामना नरेशोंको उत्तमोत्तम खाने-पीनेकी वस्तुएँ देनेकी आज्ञा दी। उनके साथ जो भी हाथी, घोड़े, मनुष्य और शिल्पजीवी पुरुष थे, उन सबके लिये भोजन प्रस्तुत करनेका आदेश दिया || ५-- ७॥।। अभिमन्यु बृहन्तं च द्रौपदेयांश्व॒ सर्वश: । धृष्टद्युम्नमुखानेतान् प्राहिणोत् पाण्डुनन्दन:,पाण्डुनन्दन युधिष्िरने धृष्टद्यम्मको आगे करके अभिमन्यु, बृहन्त तथा द्रौपदीके पाँचों पुत्र--इन सबको प्रथम सेनादलके साथ भेजा
tadanantaraṁ yogyatānusāraṁ sampūrṇa-senāyāḥ samādaraṁ kṛtvā naraśreṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ tān sainikān prasthātuṁ ājñāpayām āsa; senā-sahita-savarībhis tān mahāmanāṁ nṛpān uttamottama-khānya-peyāni pradātum ājñāpayām āsa. teṣāṁ saha ye hastinaḥ aśvāḥ manuṣyāḥ śilpajīvinaś ca puruṣāḥ āsan, teṣāṁ sarveṣāṁ bhojanaṁ prastutam iti ādeśaṁ dadau. abhimanyuṁ bṛhantaṁ ca draupadeyāṁś ca sarvaśaḥ, dhṛṣṭadyumna-mukhān etān prāhiṇot pāṇḍunandanaḥ.
त्यानंतर योग्यतेनुसार व विधिपूर्वक नरश्रेष्ठ राजा युधिष्ठिराने संपूर्ण सेनेचा सत्कार करून सैनिकांना प्रस्थानाची आज्ञा दिली. त्या महामना राजांना—सेना व सवारांसह—उत्तमोत्तम अन्न-पान देण्याचा आदेश केला. त्यांच्या सोबत असलेले हत्ती, घोडे, मनुष्य आणि शिल्पावर उपजीविका करणारे सर्वजण यांच्यासाठीही भोजन सिद्ध करण्यास सांगितले. पुढे पांडुनंदन युधिष्ठिराने पहिल्या दलाच्या अग्रभागी धृष्टद्युम्नाला पाठविले—आणि त्याच्यासह अभिमन्यु, बृहंत तसेच द्रौपदीचे सर्व पुत्र पाठविले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes orderly conduct and compassionate provision: even in mobilization for war, Yudhiṣṭhira ensures respectful treatment and adequate food for all—kings, soldiers, animals, and working artisans—showing that ethical governance extends to logistics and care for every dependent.
Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira authorizes the army’s departure, arranges excellent provisions for allied kings and their retinues (including animals and craftsmen), and then dispatches the first division with Dhṛṣṭadyumna leading, accompanied by Abhimanyu, Bṛhanta, and Draupadī’s five sons.