Shloka 18
“महाबाहो! अब तो मैं बूढ़ा हो गया, मेरी प्राणशक्ति और चेष्टा कम हो गयी, तो भी अपने अस्त्र-शस्त्रोंकी अग्निसे पाण्डवोंकी विशाल वाहिनीको भस्म कर दूँगा ।। यथा भीष्म: शान्तनवो मासेनेति मतिर्मम । एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम्,“जैसे शान्तनुनन्दन भीष्म एक मासमें पाण्डव-सेनाका विनाश कर सकते हैं, उसी प्रकार और उतने ही समयमें मैं भी कर सकता हूँ, ऐसा मेरा विश्वास है। यही मेरी सबसे बड़ी शक्ति है और यही मेरा अधिक-से-अधिक बल है'
sañjaya uvāca | mahābāho! adhunāhaṁ vṛddho 'smi, mama prāṇaśaktiś ca ceṣṭā ca hīnā bhūtā; tathāpi svāstrāgninā pāṇḍavānāṁ viśālāṁ vāhinīṁ bhasmīkariṣyāmi || yathā bhīṣmaḥ śāntanavo māseneti matir mama | eṣā me paramā śaktir etan me paramaṁ balam ||
“हे महाबाहो! आता मी वृद्ध झालो आहे; माझी प्राणशक्ती आणि प्रयत्नक्षमता कमी झाली आहे. तरीही माझ्या अस्त्र-शस्त्रांच्या अग्नीने मी पांडवांची विशाल वाहिनी भस्म करीन. शंतनुनंदन भीष्म जसा एका महिन्यात पांडव-सेनेचा नाश करू शकतो, तसाच आणि तितक्याच काळात मीही करू शकतो—असा माझा निश्चय आहे. हीच माझी परम शक्ती; हेच माझे परम बल.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the tension between physical decline and unwavering martial resolve: even as age reduces stamina, pride in skill and confidence in one’s role as a warrior can drive extreme vows. Ethically, it foregrounds how self-assurance and comparison with revered figures (like Bhishma) can intensify commitment to violence, inviting reflection on responsibility and the costs of war.
Sanjaya reports a warrior’s declaration of intent: despite being old and weakened, he claims he will burn the Pandavas’ vast army with his weapons, asserting he can accomplish in a month what Bhishma is believed capable of doing. The statement functions as a morale-boosting boast and a strategic claim about the coming conflict.