Shloka 3
अध्याय १६९ — भीष्मस्य पाण्डवसेनाप्रशंसा तथा शिखण्डिविषये नियमः
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava Forces and His Constraint Regarding Śikhaṇḍin
लब्धास्त्रश्चित्रयोधी च मनस्वी च दृढव्रत: । संस्मरन् वै परिकलेशं स्वपितुर्विक्रमिष्यति
labdhāstraś citrayodhī ca manasvī ca dṛḍhavrataḥ | saṃsmaran vai parikleśaṃ svapitur vikramiṣyati || mahābāhuḥ abhimanyuḥ ratha-yūthapatīnām api yūthapatiḥ | sa śatru-nāśako vīraḥ samarabhūmau arjuna-śrīkṛṣṇayor iva parākramī | sa astravidyāyāḥ vidhivat śikṣāṃ prāptaḥ | sa yuddhasya vicitrāḥ kalāḥ jānāti tathā dṛḍhatayā vratam pālayitā manasvī ca | sa pituḥ kleśaṃ smṛtvā avaśyaṃ parākramaṃ darśayiṣyati ||
भीष्म म्हणाले—महाबाहु अभिमन्यू अस्त्रविद्येत पूर्ण प्रशिक्षित, युद्धाच्या विचित्र कलांत निपुण, मनस्वी व दृढव्रती आहे. पित्याने भोगलेल्या क्लेशाचे स्मरण होताच तो निश्चयाने पराक्रम दाखवील. तो रथ-यूथपतिंमध्येही यूथपति, शत्रुनाशक वीर आहे; रणांगणात अर्जुन व श्रीकृष्णासारखा दुर्धर्ष आहे. विधिपूर्वक शिक्षण घेऊन त्याला युद्धातील सूक्ष्म युक्त्या ठाऊक आहेत; शिस्तीत स्थिर व दृढसंकल्प होऊन पितृदुःख-स्मृतीने प्रेरित तो धैर्याने कधीही चुकणार नाही.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of kṣatriya discipline: proper training, steadfast vows, and courageous action. It also shows how remembrance of a parent’s hardship can become a moral impetus for righteous exertion—valor grounded in duty and resolve rather than mere aggression.
In Bhīṣma’s assessment of the warriors, he praises Abhimanyu as a highly trained and inventive fighter, a commander among commanders. Bhīṣma predicts that Abhimanyu will fight with exceptional courage, especially when he recalls his father’s suffering, and compares his battlefield prowess to that of Arjuna and Kṛṣṇa.