Shloka 11
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava-Alliance Warriors (Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, and Allied Kings)
न चैषां पुरुषा: केचिदायुधानि गदा: शरान् | विषहन्ति सदा कर्तुमधिज्यान्यपि कौरव,बालैरपि भवन्तस्तै: सर्व एव विशेषिता: । कुरुनन्दन! इनके आयुधों, गदाओं और बाणोंका आघात कोई भी नहीं सह सकते हैं। इसके सिवा न तो कोई इनके धनुषपर प्रत्यंचा ही चढ़ा पाते हैं, न युद्धमें इनकी भारी गदाको ही उठा सकते हैं और न इनके बाणोंका ही प्रयोग कर सकते हैं। वेगसे चलने, लक्ष्य-भेद करने, खाने-पीने तथा धूलि-क्रीड़ा करने आदिमें उन सबने बाल्यावस्थामें भी तुम्हें पराजित कर दिया था
na caiṣāṃ puruṣāḥ kecid āyudhāni gadāḥ śarān | viṣahanti sadā kartuṃ adhijyāny api kaurava, bālair api bhavantas taiḥ sarva eva viśeṣitāḥ |
भीष्म म्हणाले—हे कौरवा! यांच्या आयुधांचे—गदा व बाणांचे—प्रहार कोणताही पुरुष सहन करू शकत नाही. शिवाय कोणीही त्यांच्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवू शकत नाही, युद्धात त्यांची जड गदा उचलू शकत नाही, किंवा त्यांच्या बाणांचा योग्य उपयोग करू शकत नाही. वेग, लक्ष्यभेद, खाणे-पिणे आणि धुळीतील खेळ यांत तर बालपणीसुद्धा त्यांनी तुम्हा सर्वांना मागे टाकले; म्हणून ते सर्वच विलक्षण आहेत.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma urges sober realism over pride: true leadership in dharma requires accurately assessing strength and capability, not dismissing superior opponents. Ethical counsel here is to avoid reckless war born from arrogance and to heed experienced guidance.
In Udyoga Parva, as war approaches, Bhishma addresses the Kaurava side (notably Duryodhana) and emphasizes the extraordinary martial capacity of the rival heroes: others cannot even string their bows or wield their heavy maces, and their excellence was evident from childhood.