Shloka 49
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
अतिलोहिलतनेत्राभ्यामाशीविष इव श्वसन् | स्मयमान इव क्रोधात् सक्किणी परिसंलिहन्
atilohitalatanetrābhyām āśīviṣa iva śvasan | smayamāna iva krodhāt sakkiṇī pari-saṁlihan, bharataśreṣṭha janamejaya |
संजय म्हणाला—हे भरतश्रेष्ठ जनमेजया! क्रोधाने त्यांचे डोळे अतिशय लाल झाले; ते विषारी सर्पाप्रमाणे फुत्कारत श्वास घेऊ लागले. अंतःकरणात क्रोध धगधगत असतानाही ते जणू हसत आहेत असे भासले; ओठांचे कोपरे चाटत ते उत्तर देण्यास सिद्ध झाले।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between inner anger and outward restraint: even when provoked by hostile speech, a leader must govern expression—choosing measured words and purposeful action rather than uncontrolled rage.
After hearing Duryodhana’s message delivered by Ulūka, Yudhiṣṭhira becomes visibly enraged—eyes reddening, breathing like a serpent—yet he composes himself to speak, glancing toward Kṛṣṇa and his brothers and preparing a strong reply.