Shloka 61
Devanagari script
युध्यस्वाद्य रणे यत्त: पश्याम: पुरुषो भव | यस्तु शत्रुमभिज्ञाय शुद्धं पौरुषमास्थित:
Transliteration
yudhyasvādya raṇe yattaḥ paśyāmaḥ puruṣo bhava | yastu śatrumabhijñāya śuddhaṃ pauruṣamāsthitaḥ
Translation
संजय म्हणाला— “आज रणांगणात प्रयत्नपूर्वक युद्ध कर; पाहू—पुरुष हो. जो शत्रूला नीट ओळखून शुद्ध पौरुषाचा आश्रय घेतो, तोच सरळ क्षात्रधर्म पाळतो—कपटाविना धैर्याने शत्रूसमोर उभा राहतो.”
Word by Word
युध्यस्वfight (you)!
युध्यस्व:
TypeVerb
Rootयुध्
Formलोट्, आत्मनेपद, मध्यम, एकवचन
अद्यtoday
अद्य:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअद्य
रणेin battle
रणे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरण
Formनपुंसक, सप्तमी, एकवचन
यत्तःstriving / exerted
यत्तः:
कर्ता
TypeAdjective
Rootयत
Formक्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पश्यामःwe see / let us see
पश्यामः:
TypeVerb
Rootपश्
Formलट्, परस्मैपद, उत्तम, बहुवचन
पुरुषःa man
पुरुषः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवbe (become)!
भव:
TypeVerb
Rootभू
Formलोट्, परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
यःwho
यः:
कर्ता
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
शत्रुम्the enemy
शत्रुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभिज्ञायhaving recognized
अभिज्ञाय:
TypeVerb
Rootअभि-ज्ञा
Formक्त्वा (ल्यप्), कर्तरि
शुद्धम्pure / unalloyed
शुद्धम्:
TypeAdjective
Rootशुद्ध
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
पौरुषम्manliness / valor
पौरुषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपौरुष
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
आस्थितःhaving adopted / standing upon
आस्थितः:
कर्ता
TypeVerb
Rootआ-स्था
Formक्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)श
शत्रु (enemy)Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
The verse upholds kṣatriya-ethics: true valor is ‘śuddha pauruṣa’—courage that is direct and untainted by trickery, grounded in clear recognition of the foe and steadfast resolve in battle.
Sañjaya reports an exhortation to enter combat immediately and prove one’s manliness/heroism. The emphasis is on facing the enemy knowingly and standing firm in straightforward martial effort.