Shloka 34
Rukmī’s Offer of Aid and Arjuna’s Refusal (रुक्मिप्रस्तावः—अर्जुनप्रत्याख्यानम्)
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्र जगाम ह,इस प्रकार शत्रुसेनाको पीड़ित करनेवाले भीष्मको सेनापति बनाकर दुर्योधनने श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे स््वस्तिवाचन कराया और उन्हें गौओं तथा सुवर्णमुद्राओंकी भूरि-भूरि दक्षिणाएँ दीं। उस समय ब्राह्मणोंने विजयसूचक आशीर्वादोंद्वारा राजाका अभ्युदय मनाया और वह सैनिकोंसे घिरकर भीष्मजीको आगे करके भाइयोंके साथ हस्तिनापुरसे बाहर निकला तथा विशाल तम्बू-शामियानोंके साथ कुरुक्षेत्रको गया
vaiśampāyana uvāca | skandhāvāreṇa mahatā kuru-kṣetraṃ jagāma ha |
वैशंपायन म्हणाले— तो विशाल स्कंधावार घेऊन कुरुक्षेत्राकडे निघाला. शत्रुसैन्याला पीडा देण्यात प्रसिद्ध अशा भीष्मांना सेनापती नेमून दुर्योधनाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडून स्वस्तिवाचन करविले आणि त्यांना गायी व सुवर्णमुद्रा यांची विपुल दक्षिणा दिली. तेव्हा ब्राह्मणांनी विजयसूचक आशीर्वादांनी राजाच्या अभ्युदयाचा उत्सव केला. मग राजा सैनिकांनी वेढलेला, पुढे भीष्मांना ठेवून, भावांसह हस्तिनापुरातून बाहेर पडला आणि मोठ्या तंबू-शामियानांसह कुरुक्षेत्रास गेला.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how rulers seek public and ritual legitimacy at the threshold of war: appointing a revered leader (Bhīṣma), honoring brāhmaṇas with dakṣiṇā, and receiving auspicious blessings. Ethically, it shows the epic tension between outward rites of dharma (gifts, benedictions) and the inner moral burden of initiating a destructive conflict.
Duryodhana, after making Bhīṣma the commander-in-chief, performs auspicious arrangements—brāhmaṇas recite svasti and are rewarded with cows and gold. With the army surrounding him and Bhīṣma leading, he leaves Hastināpura with his brothers and advances to Kurukṣetra with large tents and camp equipment.