Shloka 19
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
Devanagari script
बेटा! धर्मको आगे रखकर या तो पराक्रम प्रकट कर अथवा उस गतिको प्राप्त हो जा, जो समस्त प्राणियोंके लिये निश्चित है, अन्यथा किसलिये जी रहा है? ।।
Transliteration
Vāyudeva uvāca: Vatsa! dharmam agre kṛtvā vā parākramaṁ prakaṭaya athavā tāṁ gatiṁ prāpnuhi yā sarva-prāṇināṁ niyatā; anyathā kimarthaṁ jīvasi? Iṣṭāpūrtaṁ hi te klība kīrtiś ca sakalā hatā; vicchinnaṁ bhoga-mūlaṁ te kim-nimittaṁ hi jīvasi?
Translation
वायू म्हणाला—“बाळा! धर्म पुढे ठेवून पराक्रम प्रकट कर, नाहीतर सर्व प्राण्यांसाठी निश्चित असलेल्या त्या ध्रुव गतीस जा; अन्यथा तू कशासाठी जगतोस? हे क्लीब! तुझे इष्ट-आपुर्त कर्म आणि सारी कीर्ती नष्ट झाली; तुझ्या भोगांचे मूळच छिन्न झाले—मग तू कशासाठी जीव धरून आहेस?”
Word by Word
इष्टापूर्तम्the (merit of) sacrifices and charitable works
इष्टापूर्तम्:
Karta
TypeNoun
Rootइष्टापूर्त
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
क्लीबO impotent/coward
क्लीब:
Sambodhana
TypeNoun
Rootक्लीब
FormMasculine, Vocative, Singular
कीर्तिःfame
कीर्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootकीर्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सकलाentire/whole
सकला:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसकल
FormFeminine, Nominative, Singular
हताdestroyed
हता:
TypeVerb
Rootहन्
Formक्त, Feminine, Nominative, Singular
विच्छिन्नम्cut off/severed
विच्छिन्नम्:
TypeVerb
Rootवि-छिद्
Formक्त, Neuter, Nominative, Singular
भोगमूलम्the root/source of enjoyment
भोगमूलम्:
Karta
TypeNoun
Rootभोगमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
निमित्तम्reason/cause
निमित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिमित्त
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
जीवसिyou live
जीवसि:
TypeVerb
Rootजीव्
FormLat, Present, Second, Singular, Parasmaipada
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
V
Vāyudeva (Wind-god)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes