Shloka 5
Udyoga Parva, Adhyāya 13: Śacī’s Delay, Deva-Counsel, and Indra’s Purification
न हि विज्ञायते शक्र: कि वा प्राप्त: क्व वा गत: । तत्त्वमेतत् तु विज्ञाय यदि न ज्ञायते प्रभो,“अभी यह पता नहीं है कि देवेन्द्र किस अवस्थामें पड़े हैं? अथवा कहाँ चले गये हैं? प्रभो! इसका ठीक-ठीक पता लगानेपर यदि कोई बात मालूम नहीं हो सकी, तो मैं आपकी सेवामें उपस्थित हो जाऊँगी। यह मैं आपसे सत्य कहती हूँ।” इन्द्राणीके ऐसा कहनेपर नहुषको बड़ी प्रसन्नता हुई
na hi vij yate bakra 25 ki v prpta 25 kva v gata 25 | tattvam etat tu vijya yadi na jyate prabho ||
आताही देवेन्द्र कोणत्या अवस्थेत आहेत किंवा कुठे गेले आहेत, हे कळलेले नाही. प्रभो! या गोष्टीचा यथार्थ शोध घेऊनही काहीच समजले नाही, तर मी आपल्या सेवेत उपस्थित होईन—हे मी आपल्याला सत्य सांगते. इन्द्राणीचे असे बोलणे ऐकून नहुष फारच प्रसन्न झाला.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between truth-seeking and manipulation: a claim of investigating the truth (tattva) is used to manage power dynamics, showing how speech and promises can be deployed strategically in situations of coercion.
Indra is unaccounted for, and the speaker addresses a lord (contextually, Nahusha). Indrani indicates that if, after inquiry, Indra's whereabouts cannot be known, she will come into the lord's service. This statement pleases Nahusha, advancing the episode where Nahusha seeks to compel Indrani while Indra remains hidden.