Shloka 34
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
Devanagari script
सतत निग्रहे युक्त इन्द्रियाणां भवेन्नूप: । ईप्सन्नर्थ च धर्म च द्विषतां च पराभवम्,“अतः: अर्थ, धर्म तथा शत्रुओंका पराभव चाहनेवाले राजाको सदा अपनी इन्द्रियोंको काबूमें रखनेका प्रयत्न करना चाहिये
Transliteration
satataṁ nigrahe yukta indriyāṇāṁ bhaven nṛpaḥ | īpsann arthaṁ ca dharmaṁ ca dviṣatāṁ ca parābhavam ||
Translation
वैशंपायन म्हणाले—राजा नेहमी इंद्रियांच्या निग्रहात तत्पर असावा. जो अर्थ व धर्माची प्राप्ती आणि शत्रूंचा पराभव इच्छितो, त्याच्यासाठी सततचा आत्मसंयम हाच योग्य नियम आहे.
Word by Word
सततम्always, constantly
सततम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय
निग्रहेin restraint/control
निग्रहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
युक्तःengaged, devoted, disciplined
युक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
भवेत्should be, ought to become
भवेत्:
Karta
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ईप्सन्desiring, seeking
ईप्सन्:
Karta
TypeAdjective
Rootआप् (धातु) → ईप्सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वर्तमान कृदन्तः)
अर्थम्wealth, polity, material good
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
धर्मम्dharma, righteousness
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
द्विषताम्of enemies (of those who hate)
द्विषताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विषत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; द्विष् धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
पराभवम्defeat, overthrow
पराभवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaN
nṛpa (the king/ruler)D
dviṣat (enemies/foes)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes